Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрінде дүниеден өткен адамды еске алып, оның рухына Құран бағыштау мен дұға жасауға ерекше мән берілген. Құдайы ас беру – марқұмды еске алудың, жақындарына көңіл айтудың, елдің басын қосып, сауапты іске ұйысудың бір жолы. Алайда бұл игі дәстүрдің шынайы мәні дастарқанның молдығымен немесе жиылған жұрттың көптігімен өлшенбейді.

Құдайы ас – бәсеке емес, сауапқа ұмтылудың жолы.

Ислам дінінде әрбір істің мәні ниетке байланысты екені айтылады. Құдайы ас берудегі басты мақсат – марқұмның рухына дұға жасап, Құран бағыштау, Алла Тағаладан оның күнәларының кешірілуін тілеу және артында қалған ұрпағына сабыр мен иман сұрау. Сондықтан бұл рәсімнің негізгі мазмұны дастарқанның сән-салтанатында емес, жасалған дұға мен шынайы ниетте жатыр.

Қазіргі уақытта кейбір ортада ас беру кезінде дастарқанның молдығына, тағамның түріне және шығынның көлеміне басымдық берілетіні байқалады. Мұндай түсінік қайғы үстіндегі отбасына қосымша қаржылық салмақ түсіріп, ел арасында орынсыз салыстыру мен бәсекеге себеп болуы мүмкін. Бірі жасаған астан асып түсуге ұмтылу немесе жұрттың сөзіне алаңдап, шамадан тыс шығындану – дәстүрдің бастапқы мақсатына сай келмейді.

Алла Тағала Құран Кәрімде: «Расында, Алла ысырап етушілерді жақсы көрмейді», – деп ескертеді («Әнғам» сүресі, 141-аят).

Бұл аят мұсылман баласын әрбір ісінде үнемшілдікке, жауапкершілікке және шектен шықпауға үндейді. Құдайы ас беру де осы қағидалардан тыс қалмауы керек. Әр отбасы өз жағдайына қарай әрекет етіп, өзгелермен бәсекеге түспей, шамасына сай дастарқан жайғаны жөн.

Марқұмға пайдасы тиетін ізгі амалдардың бірі – оның атынан садақа беру, мұқтаж жандарға көмек көрсету және артында қалған жақсы істерін жалғастыру. Астың шығынын көбейткеннен гөрі, сол қаражаттың бір бөлігін мұқтаж отбасыларға жұмсау да сауапты іске жатады. Ең маңыздысы – жасалған амалдың шынайылығы мен Алла разылығы үшін орындалуы.

Сондай-ақ құдайы ас кезінде жиналған қауымның бір-біріне насихат айтып, имандылықты еске алуы, туыстық байланысты нығайтуы және марқұмның жақындарына қолдау көрсетуі маңызды. Өйткені мұндай жиынның тәрбиелік әрі рухани мәні зор.

Құдайы ас беру мәдениетін қалыптастыруда имамдар мен дін қызметкерлеріне де үлкен жауапкершілік жүктеледі. Олар халыққа шариғат талаптарын түсіндіріп, ысырапшылдықтың алдын алуға, дәстүрдің діни әрі адамгершілік мәнін сақтауға бағытталған насихат жұмыстарын жүргізуі қажет.

Қорыта айтқанда, құдайы ас – елдің алдында абырой жинаудың немесе өзгелермен жарысудың құралы емес. Ол – марқұмды еске алып, дұға бағыштауға, сауапты амал жасауға және адамдық байланысты нығайтуға арналған игі дәстүр. Сондықтан әрбір мұсылман астың сыртқы көрінісіне емес, ішкі мәніне назар аударып, шынайы ықылас пен ізгі ниетті жоғары қойғаны жөн.

Дәстүрдің қадірі – дастарқанның молдығында емес, дұғаның шынайылығында. Құдайы ас жарыс үшін емес, сауап үшін берілуі керек.

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы