Қазақ халқы ежелден той-думанды ел бірлігін нығайтатын, ағайынның басын қосатын, қуанышты көппен бөлісетін игі дәстүр ретінде бағалаған. Той – тек қуаныш пен мерекенің көрінісі ғана емес, ұрпаққа өнеге көрсетіп, ұлттық құндылықтарды дәріптейтін, үлкен мен кішінің арасындағы сыйластықты арттыратын тәрбиелік мәні зор басқосу. Сондықтан халқымыз үшін тойдың орны ерекше, ал оның мазмұны мен өткізілу мәдениеті қоғамның рухани деңгейін танытады.

Қазақтың дәстүрлі тойларында әдеп пен тәртіп, үлкенге құрмет, кішіге ізет, қонақжайлық пен бауырмалдық секілді асыл қасиеттер айрықша көрініс тапқан. Үлкендер бата беріп, жастар өнегелі сөз тыңдап, ағайын-туыс бір-бірімен араласып, өзара татулықты нығайтқан. Осындай ортада өскен бала ұлттық тәрбиені бойына сіңіріп, салт-дәстүрдің қадірін түсінген.

Бүгінде той өткізу мәдениетіне ерекше назар аудару қажет. Кейде қуанышты шаралар даңғазаға, орынсыз бәсекеге, шамадан тыс шығынға ұласып жатады. Біреулер өзгелерден асып түсуге тырысып, материалдық мүмкіндігінен артық қаражат жұмсайды. Ал шын мәнінде, тойдың қадірі дастарқанның молдығымен, мейрамхананың сәнімен немесе шақырылған қонақтардың көптігімен өлшенбейді. Оның негізгі мәні – қуанышты бөлісу, адамдар арасындағы байланысты нығайту және жақсы дәстүрді жалғастыру.

Қазақтың «Тойдың болғанынан боладысы қызық» деген сөзі тойдың халық өміріндегі орнын көрсеткенімен, әрбір істің өз өлшемі мен жауапкершілігі бар екенін де ұмытпауымыз керек. Той иесі де, қонақ та әдеп сақтап, уақытты бағалап, өзара сыйластықты жоғары қоюы тиіс. Әсіресе, жастарға үлгі боларлық мінез-құлық пен мәдениетті қалыптастыру маңызды. Той үстінде айтылған өнегелі сөз, берілген бата, үлкендердің ақылы мен өмірлік тәжірибесі жас ұрпақтың санасына оң әсер етеді. Сондықтан той бағдарламасында ұлттық салт-дәстүрлерге, шешендік сөздерге, ізгі тілектерге және тәрбиелік мазмұндағы әңгімелерге орын берген жөн. Бұл – жастардың бойында ұлттық болмысқа деген құрметті қалыптастырудың тиімді жолы.

Дініміз де қуанышты бөлісуге, адамдарды жақындастыруға, туыстық байланысты сақтауға және шүкіршілік етуге үндейді. Алайда қуаныштың соңы ысырапқа, мақтанға немесе өзгеге салмақ түсіретін бәсекеге айналмауы керек. Әр отбасы өз мүмкіндігіне қарай той жасап, адалдықты, қарапайымдылықты және берекені басты орынға қойғаны абзал.

Исламда ысырапшылдықтың құпталмайтыны Құран Кәрімнің «Ағраф» сүресінің 31-аятында баяндалады. Бұл қағида той өткізу мәдениетінде де маңызды. Өйткені той үшін шамадан тыс шығындалып, қарызға бату немесе өзгелерді де сондай шығынға итермелеу қуаныштың шынайы мәніне қайшы келеді. Нағыз береке – отбасының жағдайын ескеріп, қуанышты орнымен атап өтуде. Сонымен қатар, той мәдениеті дастарқан басындағы тәртіппен ғана шектелмейді. Қонақтың әдеп сақтауы, асабаның сөз мәдениеті, ән мен бидің мазмұны, үлкендердің өнегелі сөзі, жастардың өзін ұстауы – бәрі де ортақ тәрбиенің құрамдас бөлігі. Әсіресе, көпшілік алдында айтылатын сөздер мен көрсетілетін үлгілердің тәрбиелік мәніне басымдық берген жөн.

Той – отбасының ғана емес, тұтас қоғамның мәдениетін танытатын орта. Егер әрбір қуанышты басқосу ізгілікке, бірлікке, ұлттық тәрбиеге қызмет етсе, оның қоғамдық пайдасы да арта түседі. Ал тойда адамгершілік, сыйластық пен қарапайымдылық дәріптелсе, бұл құндылықтар жас ұрпақтың өмірлік ұстанымына айналады.

Той – тек көңіл көтеретін шара емес, тәрбие мен тағылымның ордасы. Оның шынайы сәні – қонақтың көптігінде емес, ниеттің тазалығында; дастарқанның молдығында емес, берекесінде; шығынның көлемінде емес, елге берген өнегесінде. Ендеше, әрбір тойды ұлттық құндылықтарды дәріптейтін, ұрпаққа өнеге көрсететін, ағайынның бірлігін арттыратын игі дәстүр деңгейінде өткізуге ұмтылайық. Өйткені тәрбиелі той – тағылымды ұрпақтың, берекелі отбасының және бірлігі бекем қоғамның көрінісі.

 Қадырбек Әбенұлы

Жамбыл облысы Байзақ ауданы

Жетібай ауылы «Ақыл ата» мешітінің имамы