Ислам діні адамзатты үнемшілдікке, қанағатшылдыққа және әрбір нығметтің қадірін білуге үндейді. Алла Тағала адам баласына берген ризық-несібесін орынды пайдаланып, ысырапқа жол бермеуді бұйырған. Өйткені ысырапшылдық адамның қолындағы нығметті бағаламауына, шамадан тыс шығынға ұрынуына және қоғамдағы жауапкершіліктің әлсіреуіне себеп болуы мүмкін.

Қазіргі қоғамда ысыраптың түрлі көріністері кездеседі. Атап айтқанда, той-томалақта шамадан тыс шығындану, дастарқанға қажетті мөлшерден артық тағам қою, нанды қадірлемеу, киім-кешек пен тұрмыстық заттарды орынсыз сатып алу – ысырапшылдықтың белгілері. Кейде адамдар өзгелерден қалмау немесе елдің мақтауына ие болу үшін мүмкіндігінен артық шығынға барады. Алайда мұсылман баласы әрбір ісінде шама-шарқын ескеріп, дүние-мүлікті орнымен пайдалануға дағдылануы қажет.

Құран Кәрімде ысырапшылдыққа қатысты мынадай ескерту бар: «Жеңдер, ішіңдер, бірақ ысырап етпеңдер. Өйткені Алла ысырап етушілерді жақсы көрмейді» («Ағраф» сүресі, 31-аят).

Бұл аят адам баласын Алла берген ризық-несібені бағалап, шектен шықпауға шақырады. Ішіп-жеу мен тұрмыстық қажеттіліктерді өтеу – рұқсат етілген іс. Алайда қажеттіліктен тыс жұмсау, берілген нығметті рәсуа ету құпталмайды.

Алла Тағала «Исра» сүресінің 26–27-аяттарында туыстарға, мұқтаждарға және жолаушыларға тиесілі көмекті беруді бұйырып, ысыраптан сақтандырады. Аяттарда: «Шынында, ысырап етушілер – шайтандардың туыстары», – деп ескертіледі («Исра» сүресі, 27-аят).

Бұл ескерту мал-мүлікті орынсыз жұмсаудың орнына, оны игілікке бағыттаудың маңызын көрсетеді. Қаражатты қажетсіз дүниеге шашқанша, мұқтаж отбасыларға жәрдемдесу, жетім-жесірлерге қолдау көрсету және қайырымдылық жасау әлдеқайда пайдалы амалдардың қатарынан.

Алла Тағала «Фұрқан» сүресінің 67-аятында: «Олар мал жұмсағанда ысырап та етпейді, сараңдық та қылмайды. Екеуінің ортасында орынды болады», – деп баяндайды.

Аятта мұсылманның қаржылық ұстанымы айқын көрсетілген. Яғни адам қолындағы қаражатын орынсыз шашпай, сонымен бірге сараңдыққа да салынбауы керек. Отбасының қажеттілігін қамтамасыз ету, жақындарына қамқорлық жасау және өзгелерге көмектесу – қаражатты орынды жұмсаудың көрінісі.тКейде адамдар той-томалақта, құдалықта немесе басқа да жиындарда өзгелерден асып түсуге тырысып, шамадан тыс шығынданады. Мұның салдарынан қарызға батып, отбасылық бюджетке салмақ түсіретін жағдайлар кездеседі. Алайда тойдың қадірі дастарқанның молдығымен, қонақ санының көптігімен немесе жұмсалған қаражатпен өлшенбейді. Оның негізгі мәні – қуанышты бөлісу, ағайынның басын қосу және ізгі тілектер айту.

Құран Кәрімде: «Расында, Алла сендерге аманаттарды өз иелеріне тапсыруларыңды … бұйырады» («Ниса» сүресі, 58-аяттың басы), – делінген.

Бұл аяттың негізгі тақырыбы – аманатты сақтау және әділдік. Ал қаражатты жұмсауда жауапкершілік таныту да адамның өзіне жүктелген міндеттерін дұрыс атқаруымен байланысты. Әсіресе, отбасының қажеттілігін ескермей, елдің сөзі үшін шамадан тыс шығындану дұрыс шешім емес.

Сондай-ақ ысырап тек ақшаға қатысты емес. Уақытты бос өткізу, суды орынсыз ағызу, тағамды бүлдіру және табиғи ресурстарды қажетсіз пайдалану да жауапкершілікпен қарауды қажет етеді. Алла Тағала «Әнғам» сүресінің 141-аятында егін мен жемістерден өнім алғанда тиесілі ақысын беруді бұйырып, ысырап жасамауды ескертеді. Бұл аят адамды ризықты бағалауға әрі берілген нығметтерді орнымен пайдалануға шақырады.

Исламда үнемшілдік сараңдық дегенді білдірмейді. Керісінше, үнемшілдік – қажеттілікті дұрыс бағалап, қолдағы барды орнымен жұмсау. Мұсылман адам өзіне және отбасына қажетті дүниені алып, сонымен қатар мұқтаж жандарды да ұмытпағаны жөн. Қайырымдылық жасау үшін міндетті түрде бай болу шарт емес. Шынайы ықыласпен жасалған аз ғана жақсылықтың өзі үлкен сауапқа себеп болуы мүмкін.

Ысыраптың алдын алу үшін әрбір адам алдымен өзінен бастауы қажет. Қажетті дүниені ғана сатып алу, дастарқанды шамасына қарай әзірлеу, той-жиындарды мүмкіндігіне сай өткізу, суды үнемдеу және артық қаражатты қайырымдылыққа бағыттау – берекелі өмірдің қарапайым қағидалары.

Қорыта айтқанда, ысыраптан сақтану – мұсылманның күнделікті өміріндегі маңызды ұстанымдардың бірі. Құран аяттары адамды қанағатшылдыққа, жауапкершілікке және дүние-мүлікті орнымен пайдалануға үндейді. Сондықтан әрбір мұсылман қолындағы нығметті бағалап, ысыраптан аулақ болып, мүмкіндігінше жақсылық жасауға ұмтылғаны абзал. Береке – дүние-мүліктің көптігінде ғана емес, оның игілікке жұмсалуында. Қолдағы нығметті бағалап, мұқтажға қол ұшын созу – ізгілік пен имандылықтың көрінісі.

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы