Қоғамдағы діни тұрақтылық пен азаматтардың діни сауаттылығы – ел қауіпсіздігіне тікелей әсер ететін маңызды мәселелердің бірі. Дін адамды ізгілікке, сабырлылыққа, білімге және жауапкершілікке үндегенімен, діни ұғымдарды өз мақсаттарына пайдаланатын әртүрлі ағымдардың пайда болуы қоғамға белгілі бір қауіп төндіруі мүмкін. Осындай ұйымдардың бірі – «Таблиғи жамағат».

 «Таблиғи жамағат» діни-миссионерлік қозғалыс ретінде Үндістан аумағында ХХ ғасырдың алғашқы жартысында қалыптасқан. Қозғалыс өкілдері мұсылмандарды діни міндеттерін орындауға, мешітке баруға және діни уағыз тыңдауға шақыруды негізгі мақсаттарының бірі ретінде көрсетеді. Алайда оның қызметіне әр мемлекетте әртүрлі құқықтық баға берілген.

 Қазақстан үшін бұл мәселеде ең бастысы – ұйымның құқықтық мәртебесі.

 Қазақстанда ұйымның қызметіне тыйым салынған

 2013 жылғы 26 ақпанда Астана қаласының Сарыарқа аудандық соты «Таблиғи жамағат» халықаралық ұйымын экстремистік деп танып, оның Қазақстан аумағындағы қызметіне тыйым салды. Бұл шешім ұйым қызметінің экстремистік бағыты туралы сотқа ұсынылған материалдар негізінде қабылданған. Қазіргі таңда ұйым Қазақстанда қызметіне тыйым салынған діни ұйымдардың ресми тізімінде тұр. 

 Демек, мәселені тек діни көзқарас тұрғысынан қарастыру жеткіліксіз. Қазақстан азаматы үшін ұйымның құқықтық мәртебесін білу аса маңызды. Өйткені заңмен тыйым салынған ұйымның қызметіне қатысу, оны насихаттау немесе оның қызметін ұйымдастыру заң талаптарына қайшы болуы мүмкін.

 Қауіптің бір қыры – діни сауаттың төмендігін пайдалану

 Кез келген діни тақырыптағы ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдау қажет. Діни сауаты төмен адам әлеуметтік желідегі немесе бейресми ортадағы уағыздарға тез сеніп қалуы ықтимал.

 Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының «Таблиғи жамағат» туралы түсіндірмесінде қозғалыстың діни білімге қатысты ұстанымдары сыналады. Атап айтқанда, мақалада олардың исламның фиқһ, ақида, хадис сияқты салаларын жүйелі түрде терең меңгеруге жеткілікті мән бермей, шектеулі діни әдебиеттерге сүйенетіні туралы пікір келтірілген. 

 Бұл жерде маңызды мәселе – діни білімнің жүйелі болуы. Адам дінді кездейсоқ әңгімелерден немесе тек әлеуметтік желідегі қысқа уағыздардан емес, сенімді дереккөздерден және білікті мамандардан үйренгені жөн.

  Ұйымға тән жабық тәртіп те назар аударуды қажет етеді

 Мемлекеттік ақпараттық материалдарда «Таблиғи жамағат» өкілдерінің белгілі бір мерзімдерге діни уағыз жүргізу сапарларына шығуы, яғни дағуатпен айналысуы туралы айтылады. Сонымен қатар ұйым мүшелеріне қойылатын ішкі талаптар мен тәртіптің қатаңдығы жөнінде де ақпарат бар. 

 Мұндай жағдайда адамның діни сенімі мен жеке өмірі арасындағы тепе-теңдіктің сақталуы маңызды. Дін адамның отбасынан, білімінен, жұмысынан немесе қоғамнан толықтай алшақтауына себеп болмауы керек.

  Тыйым салынған әдебиеттер мәселесі

 Діни ағымның идеологиясын таратуда әдебиеттер мен ақпараттық материалдардың рөлі ерекше. Қазақстанда экстремистік деп танылған және ел аумағына әкелуге, басып шығаруға әрі таратуға тыйым салынған діни әдебиеттердің арнайы тізімі бар.

 Осы тізімде «Таблиғи жамағат» ұйымына қатысты бірқатар басылымдар да көрсетілген.

 Сондықтан азаматтар діни кітаптарды немесе интернеттегі материалдарды таратпас бұрын олардың Қазақстан заңнамасына қайшы келмейтініне көз жеткізуі керек. Кітаптың діни мазмұнда болуы оның автоматты түрде заңды әрі сенімді екенін білдірмейді.

  Діндар болу мен тыйым салынған ұйымға қатысудың айырмашылығы бар

 Бұл мәселені түсіндіруде тағы бір маңызды жайт бар. Намаз оқу, мешітке бару, Құран оқу немесе дінге қызығушылық таныту – адамның жеке діни ұстанымына қатысты мәселе. Мұндай әрекеттердің өзін белгілі бір тыйым салынған ұйымға қатыстылықтың белгісі ретінде қарастыру дұрыс емес.

 Сондықтан қоғамда дін ұстанатын азаматтардың барлығына күдікпен қарауға болмайды. Керісінше, нақты ұйымның қызметі мен адамның жеке діни сенімін ажырата білу қажет.

  Қоғам үшін қандай сабақ бар?

 «Таблиғи жамағат» мәселесі діни сауаттылықтың маңызын тағы бір мәрте көрсетеді. Дін туралы ақпаратты тексермей қабылдау, белгісіз діни топтардың ықпалына түсу немесе заңмен тыйым салынған ұйымдардың насихатына араласу адамның өзіне де, қоғамға да қиындық әкелуі мүмкін.

 Сондықтан ең тиімді алдын алу жолы – азаматтардың діни және құқықтық сауатын арттыру. Әсіресе жастарға діни мәселелерді ғылыми әрі заң тұрғысынан түсіндіру, жалған ақпарат пен шынайы діни білімнің ара-жігін ажыратуға үйрету маңызды.

  Қорытынды

 «Таблиғи жамағат» мәселесіне баға бергенде эмоцияға емес, нақты дерек пен заң талаптарына сүйену қажет. Қазақстанда бұл ұйым сот шешімімен экстремистік деп танылып, оның қызметіне 2013 жылдан бері тыйым салынған.

 Сондықтан оның қауіптілігі ең алдымен Қазақстан аумағында қызметіне заңмен тыйым салынған ұйым болуымен байланысты. Бұған қоса, діни білімді біржақты түсіндіру, ұйымның ішкі тәртібіне тәуелділік және тыйым салынған материалдарды тарату сияқты мәселелер де қоғамның назарында болуы тиіс.

 Ең бастысы – дінді ұстанатын азамат пен заңмен тыйым салынған діни ұйымның арасындағы айырмашылықты дұрыс түсіну. Діни сауаттылық, құқықтық білім және сыни ойлау – осындай қауіптердің алдын алудың негізгі тетіктері.

Ахат Қайыпбергенұлы.

Әбдірашит ата мешітінің имамы.