Бүгінгі таңда қоғам алдында тұрған өзекті мәселелердің бірі – діни сауатсыздық пен жат діни ағымдардың жетегінде кетудің алдын алу. «Жат ағым жарға жығады» деген сөз – жай ғана ескерту емес, теріс идеологияның салдарынан талай адамның тағдырына салмақ түсіп, отбасылық байланыстардың үзілгенін көрсететін өмірлік шындық.

Дін – адамды ізгілікке, сабырға, мейірімділікке және адамгершілікке тәрбиелеуі тиіс. Ал діни ұғымдарды бұрмалап, өз идеологиясын «ақиқат дін» ретінде танытатын теріс ағымдар қоғамның бірлігіне сызат түсіреді. Мұндай ағымдардың басты мақсатының бірі – адамның қалыптасқан дүниетанымын өзгертіп, оны өзінің туған ортасынан, салт-дәстүрінен, жақындарынан алшақтату.

Ислам діні адамзаттың түрлі ұлттар мен ұлыстарға бөлінуін табиғи жаратылыс ретінде қабылдайды. Қасиетті Құранның «Хұжурат» сүресі, 13-аятында:

«Уа, адамдар! Шүбәсіз, сендерді бір ер мен әйелден жараттық. Сондай-ақ сендерді бір-біріңмен танысып, табысуларың үшін сан алуан ұлттар мен ру-пайпаларға бөлдік…» деп баяндалады.

Бұл аят адамзаттың әртүрлі ұлт пен ұлысқа бөлінуі – Алланың жаратылысындағы хикмет екенін көрсетеді. Сондықтан адамның өзінің ана тілін, мәдениетін, салт-дәстүрін, ұлттық болмысын менсінбеуі немесе одан безуі – діндарлықтың белгісі емес. Керісінше, өз болмысын сақтай отырып, ізгілік пен имандылықты ұстану – қоғамның тұрақтылығы үшін маңызды.

Жат ағымның ең үлкен зардабы – отбасының бұзылуы

Теріс діни идеологияның адам өміріне тигізетін ең ауыр зардаптарының бірі – жақын адамдар арасындағы байланыстың үзілуі. Кейбір жат ағымдардың ықпалына түскен адамдар өз көзқарасын қабылдамаған ата-анасын, бауырларын немесе жақындарын «дінсіз» деп айыптап, олармен қарым-қатынасты тоқтатуға дейін барады. Алайда бұл – исламның негізгі қағидаларына қайшы.

Құранның «Лұқман» сүресі, 15-аятында ата-ананың баласын діннен шығаруға тырысқан жағдайының өзінде олармен дүниелік қарым-қатынасты үзбеу, жақсы қарым-қатынаста болу керектігі ескертіледі.

Сондай-ақ Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадисінде: «Туыстық байланысты үзген адам жәннатқа кірмейді», – делінген (имам Бұхари).

Демек, ата-анадан безіну, ағайынмен араны үзу, қоғамнан оқшаулану – имандылықтың өлшемі емес. Ислам керісінше туыстық байланысты сақтауды, ата-ананы құрметтеуді, адамдарға жақсылық жасауды насихаттайды.

Дін мен дәстүр – ұлттық тәрбиенің қос тірегі

Қазақ халқы ғасырлар бойы дін мен дәстүрді қатар ұстанып, ұрпақ тәрбиесінде адамгершілік пен имандылықты басты орынға қойған. Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету, ата-ананы ардақтау, қонақжайлық, ағайынмен тату болу сияқты құндылықтар халқымыздың өмір салтына айналған.

Ислам діні де адам сеніміне қайшы келмейтін, қоғамға зиян келтірмейтін игі әдет-ғұрыптарды жоққа шығармайды. Сондықтан ұлттық құндылықтарымызды тұтастай «дінге жат» деп көрсету – діни ұғымдарды біржақты түсіндірудің көрінісі.

Жат ағымдардың қауіптілігі де осында. Олар адамның діни сауатының жеткіліксіздігін пайдаланып, қалыптасқан құндылықтарды жоққа шығаруға итермелейді. Нәтижесінде адам өзінің тарихынан, мәдениетінен, туған ортасынан алыстай бастайды.

Жат ағымның негізгі зардаптары

Теріс діни идеологияның қоғамға тигізетін зиянын бірнеше бағытқа бөліп қарастыруға болады:

Біріншіден, ұлттық құндылықтардың әлсіреуі.
Адам өз халқының тарихы мен салт-дәстүрін жоққа шығарып, ұлттық болмысынан алыстайды.

Екіншіден, отбасы берекесінің бұзылуы.
Ата-ана мен бала, ерлі-зайыпты, бауырлар арасындағы түсініспеушілік күшейіп, туыстық қатынастар үзілуі мүмкін.

Үшіншіден, қоғамнан оқшаулану.
Адам өзін өзгелерден бөлек санап, тек өз көзқарасын дұрыс деп қабылдай бастайды. Бұл қоғамдық бірлікке кері әсер етеді.

Төртіншіден, Отанға деген жауапкершіліктің әлсіреуі.
Мемлекет заңдарына, қоғамдық тәртіпке, ел бірлігіне немқұрайлы қарау – қоғам тұрақтылығына қауіп төндіреді.

Сондықтан жат ағым мәселесі тек жеке адамның діни таңдауы ретінде қарастырылмауы керек. Оның салдары отбасыға да, қоғамға да әсер етеді.

Жат ағымнан сақтанудың жолы қандай?

Ең алдымен, діни сауатты арттыру қажет. Дінге қатысты сұрақ туындағанда әлеуметтік желідегі кез келген беймәлім парақшаға немесе аты-жөні белгісіз уағызшыға жүгіну дұрыс емес. Діни білімді сенімді әрі ресми дереккөздерден алған жөн. Қазақстан жағдайында мешіт имамдары мен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының ресми ақпарат көздеріне жүгіну маңызды.

Екіншіден, бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөлу қажет. «Балаңа дінді үйретпесең, дінсіз біреу үйретеді» деген сөздің мәні терең. Жас ұрпаққа діни біліммен қатар ұлттық тарихты, ана тілін, әдебиет пен мәдениетті, ата-баба өнегесін үйрету – олардың рухани иммунитетін қалыптастырады.

Абайдың қара сөздері, Шәкәрімнің ой-толғамдары, қазақтың би-шешендерінің нақылдары жас ұрпақты адамгершілікке, әділдікке, білімге және жауапкершілікке тәрбиелейтін мол мұра.

Үшіншіден, кез келген ақпаратқа сын тұрғысынан қарау қажет. Интернеттегі діни мазмұндағы ақпараттың барлығы бірдей дұрыс емес. Әсіресе «тек біз ғана ақиқаттамыз», «ата-анаңның сөзіне ерме», «қоғамнан бөлін», «өзгелердің бәрі адасқан» деген сипаттағы үндеулерден сақ болған жөн.

Қорытынды

Жат ағымның жолы алғашында тартымды көрінуі мүмкін. Адамға жылы сөйлеп, оны «бауырым» деп жақын тартуы, өзін ерекше ортаға тап болғандай сезіндіруі ықтимал. Бірақ уақыт өте келе оның шынайы салдары байқала бастайды. Адам жақындарынан алыстап, қоғамнан оқшауланып, қалыптасқан құндылықтарын жоққа шығаруы мүмкін.

Бұл – таудағы соқпақ секілді. Алғашқыда жол кең әрі қауіпсіз көрінгенімен, алға жылжыған сайын тарылып, ақырында жарға алып баруы ықтимал.

Сондықтан жат ағымның жетегінде кетпеудің ең сенімді жолы – діни сауатты арттыру, дәстүрлі құндылықтарды сақтау және ақпаратты дұрыс саралай білу.

Дәстүрлі құндылық – тек салт-дәстүрдің жиынтығы емес. Ол – ата-ананы құрметтеу, үлкенге ізет, кішіге қамқорлық, туған жерді қадірлеу, ел бірлігін сақтау, бейбітшілікті бағалау және адамға жақсылық жасау.

Еліміздің тыныштығы мен бірлігі – баршамызға ортақ аманат. Оны сақтау үшін әр азамат дінді де, тарихты да дұрыс түсініп, ұлттық болмысынан ажырамауы қажет. Өз құндылықтарын білетін, діни сауатты және сыни ойлайтын ұрпақ қана жат идеологияның жетегіне ермей, ел болашағына сенімді қадам жасай алады.

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы