Отбасы – Алла Тағаланың адам баласына берген үлкен нығметтерінің бірі. Ер мен әйелдің некелесуі – тек бір шаңырақ астында өмір сүру емес, бір-біріне аманат болу, қуанышта да, қиындықта да қолдау көрсету, мейірім мен жауапкершілікті бірге алып жүру. Отбасының берік болуы тек материалдық жағдайға байланысты емес. Үйде қымбат дүние, үлкен үй немесе мол қаражат болғанымен, ерлі-зайыптылар арасында сыйластық пен түсіністік болмаса, ол шаңырақта бақытты өмір сүру қиын. Ал қарапайым тұрмыста өмір сүрсе де, бір-бірін құрметтеген, кешіре білген, қиындықта сүйеу болған ерлі-зайыптылардың шаңырағында береке болады.

Алла Тағала ерлі-зайыптыларды бір-біріне тыныштық үшін жаратты. Құранда Алла Тағала: «Сендер тыныштық табуларың үшін өздеріңнен жұбайлар жаратып, араларыңа сүйіспеншілік пен мейірімділік орнатқаны – Оның белгілерінен», – дейді. Бұл аят ерлі-зайыптылар арасындағы қарым-қатынастың негізі сүйіспеншілік пен мейірімділік екенін көрсетеді. Неке – бір-бірінің кемшілігін іздейтін орын емес. Керісінше, бір-бірінің кемшілігін түзетуге көмектесетін, қиындықта демеу болатын, жақсы қасиетін арттыратын орта.

Сыйластық дегеніміз не?

Сыйластық – тек үлкенді «сіз» деп атау немесе дауыс көтермеу ғана емес. Сыйластық дегеніміз: бір-бірінің пікірін тыңдау, сөзін бөлмеу, кемсітіп сөйлемеу, ашумен ауыр сөз айтпау, жұбайының еңбегін бағалау, көпшілік алдында ұятқа қалдырмау, оның ата-анасын құрметтеу, құпиясын сақтай білу, қателескен кезде кешірім сұрай білу, жұбайының жақсы қасиеттерін көре білу, қиындық кезінде жалғыз қалдырмау.

Кейде адам сырттағы адамдарға өте сыпайы сөйлейді де, үйіне келгенде жұбайына қатты сөйлейді. Бұл – үлкен қателік. Адамның шынайы мінезі көбіне өз үйінде көрінеді. Пайғамбарымыздың отбасыға деген көзқарасы. Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен игілігі болсын): «Сендердің ең жақсыларың – отбасына ең жақсы болғандарың. Ал мен отбасым үшін сендердің ең жақсыларыңмын», – деген. Бұл хадис ер адамның жақсы болуы тек мешіттегі немесе қоғамдағы ісімен өлшенбейтінін көрсетеді. Оның отбасына қалай қарайтыны да маңызды. Адам сыртта бәріне жақсы болып, үйінде жұбайын ренжітетін болса, бұл толық көркем мінездің белгісі емес. Сол сияқты әйел де күйеуіне құрметпен қарап, оның еңбегін бағалап, отбасындағы татулықты сақтауға үлес қосуы керек.

Ер адамның әйеліне деген жауапкершілігі

Ислам ер адамға отбасын басқаруды жүктегенімен, бұл – әйелді төмен санау деген сөз емес. Ер адам – отбасының жауапты тұлғасы. Сондықтан ол әйеліне дөрекілікпен емес, мейіріммен қарауы керек. Жұбайының: еңбегін бағалауы, ризашылығын білдіруі, қажеттіліктеріне көңіл бөлуі, ауыр сөзден сақтануы, үй шаруасына мүмкіндігінше көмектесуі, балалардың тәрбиесіне араласуы, әйелінің пікірін тыңдауы – отбасы берекесіне себеп болады. «Мен еркекпін, сондықтан менің айтқаным ғана дұрыс» деген түсінік отбасыға пайда әкелмейді. Нағыз ер азамат – күшін әйелін қорқытуға емес, отбасын қорғауға жұмсайды.

Әйелдің күйеуіне деген құрметі

Әйел де отбасындағы өз міндеттерін түсініп, күйеуіне құрмет көрсетуі қажет. Күйеуінің адал еңбегін бағалау, оған жылы сөз айту, үйдегі тыныштықты сақтау, мәселелерді сабырмен талқылау – ерлі-зайыптылар арасындағы махаббатты күшейтеді. Кейде бір ауыз: «Рақмет сізге», «Еңбегіңізді бағалаймын», «Алла сізге разы болсын» деген сөздің өзі адамның көңілін көтеріп, шаршауын басады. Жылы сөз – тегін, бірақ оның әсері өте үлкен. Бір-бірінің кемшілігін ғана көрмеу. Некеде екі мінсіз адам болмайды. Әр адамның мінезі, әдеті, тәрбиесі әртүрлі. Бірі сабырлы болуы мүмкін, бірі тез сөйлейді. Бірі жинақы, бірі ұқыпсыздау болуы мүмкін. Бірінің пікірі екіншісінен өзгеше болуы заңды. Сондықтан ерлі-зайыптылар бір-бірінің кемшілігін ғана санай бермеуі керек.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен игілігі болсын) әйелдерге қатысты: «Мүмін ер адам мүмін әйелді жек көрмесін. Егер оның бір мінезін ұнатпаса, басқа бір мінезіне разы болады», – деген. Бұл хадис отбасы үшін өте үлкен сабақ. Жұбайымыздың бір кемшілігіне қарап, оның барлық жақсы қасиетін жоққа шығармауымыз керек. Ұрыс кезінде ақылды болу. Кез келген отбасында пікір қайшылығы болуы мүмкін. Бірақ мәселе ұрыстың болуында емес, оны қалай шешуде. Ашумен айтылған сөз кейде жылдар бойы ұмытылмайды. Сондықтан ашуланған кезде: «Сенен түк шықпайды», «Сен үнемі осындайсың», «Сенімен өмір сүргеніме өкінемін» сияқты жүрекке ауыр тиетін сөздерден сақ болған жөн. Мәселені шешу үшін адамды емес, мәселені талқылау керек. «Сен жамансың» деудің орнына: «Мына әрекетіңіз маған ауыр тиді» деп айту әлдеқайда дұрыс.

Кешірім сұрау – әлсіздік емес

Кейбір адамдар кешірім сұрауды өзіне намыс көреді. Алайда қателескенін мойындау – әлсіздік емес, керісінше адамның тәрбиесі мен парасатының белгісі. «Кешірші, мен қателестім» деген екі-үш сөз кейде үлкен жанжалды тоқтатады. Ерлі-зайыптылар бір-бірінен жеңуді емес, отбасын сақтауды мақсат етуі керек. Өйткені ерлі-зайыптылардың бірі жеңіп, екіншісі жеңілсе, шын мәнінде отбасы ұтылады. Балалар ата-анасының қарым-қатынасынан тәрбие алады. Баланың тәрбиесі тек айтқан ақылмен қалыптаспайды. Бала ата-анасының бір-біріне қалай сөйлейтінін көріп өседі. Егер әкесі анасын құрметтесе, бала да әйел затына құрметпен қарауды үйренеді. Егер анасы әкесін сыйласа, бала да отбасындағы сыйластықтың қадірін түсінеді. Ал үйде үнемі айқай, кемсіту, ұрыс-керіс болса, бұл баланың дүниетанымына әсер етуі мүмкін. Сондықтан ата-ана баласының алдында бір-бірінің абыройын түсірмеуге тырысуы қажет.

Жұбайыңның ата-анасын құрметтеу

Ерлі-зайыптылардың қарым-қатынасында ата-ананың орны да маңызды. Күйеу әйелінің ата-анасын құрметтеуі керек. Әйел де күйеуінің ата-анасына құрметпен қарағаны жөн. Әрине, құрмет көрсету – барлық нәрсеге көз жұмып, әділетсіздікке келісу деген сөз емес. Егер қандай да бір мәселе туындаса, оны айқаймен емес, сабырмен және даналықпен шешу қажет.

Отбасылық құпияны сақтау

Ерлі-зайыптылар арасында айтылған жеке мәселелерді достарына, туыстарына немесе әлеуметтік желіге жариялау – үлкен қателік. Әсіресе ерлі-зайыптылар арасындағы жеке мәселелерді елге жариялап, жұбайын масқаралау отбасындағы сенімге зиян келтіреді. Жұбайың – сенің аманатың. Оның кемшілігін жұртқа жариялау емес, түзелуіне көмектесу – дұрыс жол.

Телефон отбасының арасына түспесін.

Бүгінгі заманда тағы бір мәселе бар. Кейде ерлі-зайыптылар бір үйде отырып, бір-бірімен сөйлеспейді. Әрқайсысы телефонға қарап отырады. Жұбайың саған бір нәрсе айтып тұрғанда телефонды бір сәтке қоя тұрып, оған көңіл бөлу – үлкен сыйластық. Кейде адамға қымбат сыйлықтан бұрын, оның сөзін тыңдайтын адам қажет. Сондықтан отбасыда бірге тамақтану, әңгімелесу, серуендеу, бір-біріне уақыт бөлу әдетке айналғаны жақсы.

Ризашылықты көбейту

Отбасындағы бақыттың үлкен құпияларының бірі – шүкіршілік. Кейбір адамдар жұбайының жасаған жүз жақсылығын ұмытып, бір кемшілігін ғана есінде ұстайды. Бұл – әділетсіздік. Жұбайыңның жасаған жақсылығын көр. Оған: «Рақмет», «Сенің еңбегіңді бағалаймын», «Мен үшін жасап жүргеніңе Алла разы болсын» деп айтып отыр. Ризашылық айтылған сайын махаббат күшейеді.

Бір-біріне дұға жасау

Ерлі-зайыптылар бір-бірі үшін дұға жасауы керек. «Уа, Алла! Жұбайымыздың жүрегіне иман, шаңырағымызға береке, арамызға махаббат пен мейірім бере гөр. Балаларымызды ізгі ұрпақтан ете гөр. Бізді бір-бірімізге қайырлы жар ете гөр» деп дұға ету – отбасы үшін үлкен рухани қолдау. Өйткені отбасының берекесі тек адамның әрекетімен емес, Алланың жәрдемімен келеді. Махаббатты сақтау үшін әрекет керек Үйленгеннен кейін махаббат өздігінен мәңгі сақталып тұрмайды. Оны сақтау керек. Жылы сөзбен, көңіл бөлумен, сыйлықпен, бірге өткізген уақытпен, кешіріммен, дұғамен және қамқорлықпен махаббатты жаңартып отыру қажет. Қымбат сыйлық міндетті емес. Кейде жұмыстан келген жұбайыңды жылы қарсы алу, жағдайын сұрау, шай ұсынып, «шаршадыңыз ба?» деудің өзі жеткілікті.

Ерлі-зайыптылардың басты мақсаты

Отбасы тек дүниелік өмір үшін құрылған одақ емес. Мұсылман үшін отбасы – ақыретке дайындалатын орта. Ерлі-зайыптылар бір-бірін намазға, жақсы амалға, адал еңбекке, сабырға, ата-анаға құрметке және көркем мінезге шақыруы керек. Бір-біріне дүниеде ғана емес, ақыретте де серік болуды мақсат еткен отбасының мағынасы терең болады.

Қорытынды

Құрметті бауырлар! Ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластық – отбасының көркі. Бір шаңырақта өмір сүру оңай болуы мүмкін, бірақ бір-бірінің жүрегін жараламай өмір сүру үшін сабыр, түсіністік, кешірім және иман қажет. Жұбайыңнан мінсіз адам күтпе. Өзің де мінсіз емессің. Оның кемшілігін көргенде өз кемшілігіңді есіңе ал. Ол қателескенде кешіре біл. Өзің қателессең, кешірім сұра. Қуанышта бірге қуан. Қиындықта бірге бол. Бір-біріңді өзгелердің алдында емес, оңаша жерде ақылмен түзетіңдер. Үйдегі ең үлкен байлық – қымбат жиһаз немесе мол ақша емес. Үйдегі ең үлкен байлық – иман, тыныштық, өзара сыйластық және жүректегі мейірім. Алла Тағала барша отбасымызға береке беріп, ерлі-зайыптылардың арасындағы сүйіспеншілік пен мейірімді арттырсын. Жұбайларды бір-біріне қайырлы етіп, шаңырақтарымызды татулық пен иманның мекеніне айналдырсын. Балаларымызды ата-анасын құрметтейтін ізгі ұрпақтан етсін!

Нуртуған  Умирзаков 

Қордай ауданы, Жаңатұрмыс ауылы

«Жаңатұрмыс» мешіті имамы