Әділдік – адамзат өркениетінің ең асыл құндылықтарының бірі. Қай кезеңде де, қай қоғамда да әділдік бар жерде береке, бірлік және тұрақтылық болады. Қазақ халқы да, ислам діні де әділдікті адамгершіліктің өзегі деп таныған. Сондықтан дін мен дәстүрді қатар қарастырғанда, олардың ортақ мұраты – әділетті қоғам мен ізгі адам тәрбиелеу екені анық байқалады.

Ислам дінінде әділдік – Алланың сүйікті қасиеттерінің бірі әрі әрбір мұсылманға жүктелген міндет. Құран Кәрімде: «Расында, Алла әділдікті, жақсылық жасауды және туыстыққа қамқор болуды бұйырады...» («Нахыл» сүресі, 90-аят) деп баяндалады. Тағы бір аятта: «Әділ болыңдар! Бұл – тақуалыққа жақынырақ» («Мәида» сүресі, 8-аят) делінген. Бұл аяттар әділдіктің адамдардың ұлтына, туыстығына, байлығы мен лауазымына емес, ақиқат пен ар-ожданға негізделуі керектігін көрсетеді.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) да әділдікті қоғамның тірегі ретінде бағалаған. Ол әрбір басшының, ата-ананың, ұстаздың, тіпті қарапайым адамның өз жауапкершілігі аясында әділ болуы қажет екенін өсиет еткен. Өйткені әділетсіздік адамдар арасындағы сенімді жояды, ал әділдік жүректерді жақындастырады.

Қазақ халқының дәстүрінде де әділдік ерекше орын алады. «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген мақал – соның айқын дәлелі. Бұл сөз билік айтқан адамның туысына бұрмай, ақиқатқа сүйенуі керектігін білдіреді. Қазақтың билері – Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би – ел арасындағы дауларды шешкенде әділдігімен, даналығымен танылды. Олардың шешімдері заңға ғана емес, ар-ожданға, адамгершілікке және халықтың салт-дәстүріне негізделді.

Қазақ дәстүрінде әділдік тек сот ісінде ғана емес, күнделікті өмірде де көрініс тапқан. Дастарқан басында үлкен мен кішіге құрмет көрсету, жетім-жесірге қамқор болу, көрші ақысына адалдық таныту, аманатқа қиянат жасамау – мұның бәрі әділдік ұғымымен сабақтас. Халық «Адалдық – адамдықтың белгісі», «Әділ істің арты игі» деп бекер айтпаған.

Дін мен дәстүрдің үндестігі де осы тұстан анық көрінеді. Ислам адалдықты, шыншылдықты, аманатқа беріктікті және әділдікті насихаттаса, қазақтың ұлттық тәрбиесі де осы қасиеттерді ұрпақ бойына сіңіруге ұмтылды. Сондықтан қазақтың дәстүрлі дүниетанымы исламның адамгершілік қағидаларымен үйлесіп, ұлттың рухани тұтастығын қалыптастырды.

Бүгінгі қоғамда әділдік бұрынғыдан да маңызды. Әділ ұстаз – білімнің сапасын арттырады, әділ басшы – халықтың сеніміне ие болады, әділ ата-ана – тәрбиелі ұрпақ өсіреді, ал әділ азамат – елдің дамуына үлес қосады. Әділдік заңмен ғана емес, адамның ар-ұятымен, иманымен және тәрбиесімен орнығады.

Қорытындылай келгенде, әділдік – ислам дінінің де, қазақ дәстүрінің де алтын өзегі. Ол адамдар арасындағы сенімді нығайтып, қоғамда татулық пен тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Әділдік салтанат құрған жерде береке артып, елдің іргесі бекем болады. Сондықтан әрбір адам әділдікті өмірлік ұстанымына айналдырып, оны отбасында, қызметте және қоғамда берік ұстануы қажет. Бұл – діннің де талабы, дәстүрдің де аманаты.

 Ахат Қайыпбергенұлы.

Әбдірашит ата мешітінің имамы.