Барлық мақтау әлемдердің Раббысы болған Алла Тағалаға тән. Пайғамбарлардың сардары Мұхаммедке (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын), оның отбасы мен сахабаларына Алланың салауаты мен сәлемі болсын!

Отбасы – адамзат қоғамының ең алғашқы әрі ең маңызды институты. Қоғамның беріктігі де, ұлттың болашағы да, тәрбиелі ұрпақтың қалыптасуы да отбасының берекесіне байланысты. Сондықтан ислам діні отбасы мәселесіне ерекше мән беріп, некені қасиетті келісім әрі жауапкершілік деп таныған. Қазақ халқы да «Отан – отбасынан басталады» деп, отбасының тұтастығын ұлттың тұтастығымен байланыстырған.

Ақ неке – жай ғана рәсім емес. Ол – Алланың әмірімен бекіген қасиетті келісім, ер мен әйелдің бір-біріне адалдық серті, ұрпақтың тазалығын сақтайтын берік негіз. Сондықтан ақ неке – шариғаттың бұйрығы әрі қазақ халқының сан ғасырлық дәстүрімен сабақтасқан асыл құндылық.

Неке – Алланың әмірі

Исламда неке – құлшылыққа жетелейтін игі амалдардың бірі. Алла Тағала Құран Кәрімде:

«Өз араларыңдағы бойдақтарды және құлдарың мен күңдеріңнің ізгілерін үйлендіріңдер. Егер олар кедей болса, Алла Өз кеңшілігімен оларды байытады. Алла – Кеңшілік Иесі, бәрін Білуші» («Нұр» сүресі, 32-аят).

Бұл аятта мұсылман қоғамына жастардың үйленуіне жағдай жасау, некені жеңілдету және оны құптау бұйырылған. Ислам отбасы құруды қиындатуды емес, жеңілдетуді мақсат етеді.

Тағы бір аятта:

«Оның белгілерінің бірі – өздерің тыныштық табуларың үшін өз араларыңнан жұбайлар жаратып, араларыңа сүйіспеншілік пен мейірім орнатуы» («Рум» сүресі, 21-аят).

Бұл аят ерлі-зайыптылар арасындағы қарым-қатынастың негізі тек сезім емес, Алла сыйлаған махаббат пен мейірім екенін білдіреді. Сондықтан неке – тек заңды келісім ғана емес, рухани байланыс.

Неке – Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сүннеті

Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын):

«Неке – менің сүннетім. Кім менің сүннетімнен бас тартса, ол менен емес», – деген.

Тағы бір хадисте:

«Ей, жастар! Кімнің үйленуге шамасы жетсе, үйленсін. Өйткені ол көзді харамнан сақтайды және ар-намысты қорғайды» (Бұхари, Мүслім).

Бұл хадистер некенің адамның иманын, абыройын және қоғамның тазалығын сақтайтын маңызды құндылық екенін көрсетеді.

Исламда ер мен әйелдің қарым-қатынасы тек некемен адал болады. Сондықтан мұсылман үшін ақ неке – өмірдің жаңа кезеңіне қадам ғана емес, Алланың алдында жауапкершілік алу.

Ақ неке – ұрпақ амандығының кепілі

Шариғаттың негізгі мақсаттарының бірі – ұрпақтың тазалығын сақтау. Неке арқылы дүниеге келген ұрпақ өз тегін, әке-шешесін біледі, отбасында тәрбие алып өседі.

Исламда бала – Алланың аманаты. Сондықтан ата-ана өз перзентіне тек материалдық жағдай ғана емес, иманды тәрбие, жақсы үлгі көрсетуге міндетті.

Берік отбасыда өскен бала мейірімді, жауапкершілігі жоғары, үлкенді сыйлайтын, кішіге қамқор азамат болып қалыптасады. Ал отбасы құндылығы әлсіреген жерде қоғамда түрлі әлеуметтік мәселелердің көбею қаупі артады.

Қазақ дәстүріндегі ақ некенің орны

Қазақ халқы ежелден отбасы мәселесіне үлкен жауапкершілікпен қараған. «Жеті атасын білмеген – жетесіз», «Тектіден текті туады», «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деген нақылдардың бәрі отбасының тәрбиелік маңызын көрсетеді.

Қыз айттыру, құда түсу, сырға салу, қыз ұзату, беташар сияқты дәстүрлердің барлығы некені құрметтеуге, екі әулетті жарастыруға бағытталған.

Қазақ ешқашан неке қимай бірге тұруды құптамаған. Әуелі ақ батасын беріп, куәлардың алдында неке қиылып, содан кейін ғана жас жұбайлар бір шаңырақ астында өмір сүрген.

«Ақ босаға аттау», «Ақ жаулық тағу», «Ақ неке» деген ұғымдардың бәрінде тазалықтың, адалдықтың және ізгіліктің мәні жатыр.

Дін мен дәстүрдің үндестігі

Қазақтың дәстүрлі дүниетанымы ислам құндылықтарымен біте қайнасқан. Дін де, дәстүр де отбасының беріктігін көздейді.

Ислам ата-ананы құрметтеуді бұйырады. Қазақ «Ата-ананың разылығы – Алланың разылығы» деген түсінікті ұстанған.

Исламда туыстық қатынасты үзбеу – сауап. Қазақ «Ағайын тату болса – ат көп, абысын тату болса – ас көп» деп туыстықтың қадірін дәріптеген.

Исламерлі-зайыптылардың өзара сыйластығын насихаттайды. Қазақ «Еріне қарай әйелі, әйеліне қарай ері» деп отбасы бірлігіне мән берген.

Сондықтан халқымыздың көптеген салт-дәстүрлері шариғаттың мақсаттарына қайшы емес, қайта оларды өмірде жүзеге асырудың көрінісі болған.

Қазіргі қоғам және ақ некенің маңызы

Бүгінде жаһандану дәуірінде отбасы институтына түрлі көзқарастар әсер етуде. Кейбір жастар ресми немесе діни некесіз бірге өмір сүруді қалыпты құбылыс деп қабылдай бастады. Мұндай қатынастар көбіне тұрақсыз болып, ерлі-зайыптылардың өзара жауапкершілігін әлсіретіп, бала тәрбиесіне де кері әсер етуі мүмкін.

Ислам адамның ар-намысын қорғауды көздейді. Сондықтан мұсылман үшін адал жол – ақ некемен отбасы құру.

Сонымен бірге, некені шамадан тыс қымбат рәсімге айналдырудан да сақ болған жөн. Кейде орынсыз бәсеке, ысырапшылдық жастардың үйленуін кешіктіріп жатады. Алла Тағала ысырапты ұнатпайды. Сондықтан ата-ана да, қоғам да жастарға жеңілдік жасап, некені оңайлатуға үлес қосуы қажет.

Берекелі отбасының негізі

Ақ некемен құрылған отбасы мынадай құндылықтарға сүйенуі керек:

• Аллаға деген иман;
• ерлі-зайыптылардың өзара құрметі;
• адалдық пен сенім;
• сабыр мен кешірім;
• ата-анаға құрмет;
• бала тәрбиесіне жауапкершілік;
• туыстық байланысты нығайту.

Осындай негізде құрылған шаңырақта береке болады. Ал берекелі отбасы – берекелі қоғамның кепілі.

Ақ неке – адамның өміріндегі ең маңызды шешімдердің бірі. Ол – Алланың бұйрығы, Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сүннеті, қазақ халқының сан ғасырлық дәстүрімен сабақтасқан қасиетті құндылық.

Дініміз некені ар-намысты қорғайтын, ұрпақтың тазалығын сақтайтын, қоғамның тыныштығын қамтамасыз ететін ұлы нығмет ретінде танытады. Қазақ халқы да осы ұстанымды өмір салтына айналдырып, отбасының беріктігін ең үлкен байлық санаған.

Ендеше, ақ некенің қадірін арттыру, жастарға отбасының жауапкершілігін түсіндіру, дәстүр мен шариғаттың сабақтастығын сақтау – баршамыздың ортақ міндетіміз. Алла Тағала әрбір шаңыраққа татулық, мейірім, береке нәсіп етіп, ұрпағымызды иманды, ибалы, елге қызмет ететін азаматтардан етсін!

Ахат Қайыпбергенұлы

"Әбдірашит ата" мешітінің имамы.