Ислам өркениетінде уақып – қоғамның рухани әрі әлеуметтік дамуына үлес қосатын ең ізгі амалдардың бірі. Ғасырлар бойы мұсылман жұртында мешіт, медресе, көпір, жол, құдық, аурухана мен жетімдер үйі секілді игі нысандар уақып арқылы салынған. Бұл дәстүр бүгінгі күні де жалғасын тауып, заманауи кәсіпкерлер арасында кеңінен көрініс беруде. Соңғы жылдары еліміздегі көптеген кәсіп иелері қайырымдылық пен уақып істеріне ерекше көңіл бөліп келеді. Мұның астарында рухани жауапкершілік, елге қызмет ету және сауапқа ұмтылу секілді асыл құндылықтар жатыр.

Уақып – тек материалдық көмек емес, ол қоғамға ұзақ мерзімді пайда әкелетін сауапты іс. Қазақ халқы ежелден «Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді» деп игі істің мәңгілік екенін ұғынған. Бүгінгі кәсіпкерлер де осы ұстанымды жалғастырып, өз табыстарының бір бөлігін халық игілігіне бағыттауда. Әсіресе мешіт құрылысына қолдау көрсету, шәкірттерге жәрдем беру, әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға көмек жасау, ауызсу құдықтарын қаздыру сынды игі амалдар кең таралып келеді.

Қазіргі кәсіпкерлердің уақыпқа бет бұруының басты себептерінің бірі – рухани ізденіс. Материалдық табыстың адамға толық бақыт сыйламайтынын түсінген азаматтар қоғамға пайда әкелетін істерге ден қоя бастады. Өйткені адам баласы байлықтың уақытша екенін түсінеді. Ал халыққа жасалған жақсылық пен сауапты іс мәңгілік сауапқа айналады. Бұл жөнінде Пайғамбарымыз Мұхаммед ﷺ хадисінде: «Адам баласы қайтыс болған кезде оның амал дәптері жабылады. Бірақ үш нәрсенің сауабы тоқтамайды: садақа жария, пайдалы білім және дұға жасайтын ізгі ұрпақ» деген. Уақып – осы үзілмейтін сауаптың бір көрінісі.

Сондай-ақ қазіргі таңда қоғамда әлеуметтік жауапкершілік ұғымы кеңінен қалыптасып келеді. Ірі кәсіп иелері өздерінің тек табыс тауып қана қоймай, қоғам алдындағы міндетін де сезіне бастады. Бұл – өркениетті қоғамның белгісі. Кәсіпкердің табысы халықпен бірге болғанда ғана берекелі болмақ. Сондықтан көптеген азаматтар мұқтаж жандарға қолдау көрсетуді азаматтық әрі діни парыз ретінде қабылдауда

Бүгінде елімізде кәсіпкерлердің қолдауымен көптеген мешіттер салынып, діни-ағарту орталықтары ашылуда. Сонымен қатар жастардың білім алуына жағдай жасалып, Құран жаттау орталықтарына демеушілік көрсетілуде. Кейбір кәсіпкерлер ауыл-аймақтарға ауызсу тартып, халыққа қажетті әлеуметтік нысандардың бой көтеруіне үлес қосуда. Мұның барлығы – уақып мәдениетінің қайта жаңғырып келе жатқанын көрсетеді.

Уақыптың қоғамға беретін пайдасы орасан зор. Біріншіден, ол адамдар арасындағы мейірімділік пен жанашырлықты арттырады. Екіншіден, әлеуметтік теңсіздікті азайтуға көмектеседі. Үшіншіден, жастарды ізгілікке тәрбиелейді. Әсіресе кәсіпкерлердің қайырымдылық істері кейінгі буынға үлгі болып, қоғамда сауапты іске жарысу мәдениетін қалыптастырады.

Қазақ даласында атымтай жомарт жандар аз болмаған. Бай-бағландар елге мешіт-медресе салып, мұқтаждарға қамқор болған. Бұл – халқымыздың дәстүрінде қайырымдылықтың ерекше орын алғанын көрсетеді. Бүгінгі кәсіпкерлер де сол ізгі жолды жалғастырып келеді. Олар өз кәсібінің берекесін халықпен бөлісіп, қоғамның дамуына үлес қосуды мақсат етеді.

Ислам діні адал еңбекпен табыс табуды құптай отырып, байлықтың өз иесіне жауапкершілік жүктейтінін ескертеді. Қасиетті Құранда: «Жақсылыққа жұмсаған дүниелерің өздерің үшін» деп айтылған. Демек, Алла жолында берілген дүние ешқашан зая кетпейді. Керісінше, оның берекесі артып, қоғамға пайдасы тиеді.

Қазіргі кәсіпкерлердің уақыпқа бет бұруы – қоғамдағы рухани жаңғырудың айқын көрінісі. Бұл үрдіс халықтың бірлігі мен ынтымағын нығайтып, мұқтаж жандарға демеу болуда. Уақып жасау – тек байлардың ісі емес, ол жүрегінде иманы мен жанашырлығы бар әрбір мұсылманның қолынан келетін сауапты амал. Ендеше, ел игілігі үшін жасалған әрбір қайырымды іс қоғамның рухани дамуына қызмет ете бермек.

Сағымбаев Бақытбек

Жамбыл облысы Байзақ ауданы

Тегістік ауылы 

«Тегістік» мешітінің имамы