Қазақ халқының салт-дәстүрлері – ғасырлар бойы қалыптасқан рухани қазына. Солардың бірі – беташар. Беташар – жаңа түскен келінді елге таныстыру, оны жаңа әулетке ресми түрде қабылдау рәсімі. Бұл дәстүрді дінмен ұштастыра қарасақ, оның астарында ислам құндылықтарымен қабысатын көптеген мағына жатқанын көреміз.

Беташардың мәні неде?

Беташар – келінді жаңа ортаға таныстыру ғана емес, оған өмірлік бағыт-бағдар беру. Жыршы немесе асаба келінге ата-енесін, туыстарын таныстырып, сәлем салдыртады. Бұл – құрметтің белгісі. Қазақта үлкенге ізет, кішіге қамқорлық – тәрбиенің өзегі.

Исламда да ата-анаға, үлкенге құрмет ерекше орын алады. Қасиетті Құранда Алла Тағала:

"وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا"

«Ата-анаға жақсылық жасауды (әмір етті)»

(Құран, Ниса сүресі, 36-аят)

Бұл аятта ата-анаға ізет көрсету – иманның бір көрінісі екені айтылады. Беташардағы сәлем салу – дәл осы құрметтің ұлттық көрінісі.

Сәлем салу – ширк пе, әлде құрмет пе?

Кейбір адамдар беташардағы сәлем салуды шариғатқа қайшы деп жатады. Алайда ислам ғалымдарының көпшілігі, егер сәлем салу құлшылық ниетімен емес, құрмет ниетімен жасалса, оның айыбы жоқ екенін айтқан. Себебі исламда тыйым салынғаны – адамға сәжде жасап, оны құдай дәрежесіне көтеру. Ал қазақтың сәлем салуы – жай ғана иіліп сәлем беру.

Пайғамбарымыз Мұхаммед пайғамбар (с.а.у.):

«Үлкенді құрметтемеген, кішіні аямаған бізден емес»

(хадис)

Бұл хадис үлкенге құрметтің маңызын көрсетеді. Демек, беташардағы ізет – ислам тәрбиесіне қарсы емес.

Беташардағы насихат – өнегелі мектеп

Дәстүрлі беташарда жыр арқылы келінге ақыл-кеңес айтылады:

– Енеңді анаңдай сыйла,

– Атаңды әкеңдей құрметте,

– Көрші-қолаңмен тату бол.

Бұл – исламдағы көркем мінез (ахлақ) тәрбиесімен үндес. Имам Ғазали (Имам Ғазали) жақсы мінез – діннің жартысы деген. Отбасы – қоғамның негізі. Ал қоғамның түзелуі – отбасының түзелуінен басталады.

Шариғат шеңбері қандай?

Беташар өткізуде мына нәрселерге мән беру қажет:

Әурет ашылмауы.

Ысырапшылдық болмауы.

Арақ-шарап секілді харам істер араласпауы.

Ер мен әйелдің шектен тыс араласуы орын алмауы.

Егер осы талаптар сақталса, беташар – харам емес, керісінше, ұлттық дәстүр арқылы тәрбиелік мән беретін рәсімге айналады.

 Бақдаулет Оспанов

Талас ауданы Сәду Шәкіров ауылы

 "Байтоқты баба" мешітінің имамы