Қазақ халқы қашан да отбасының бірлігі мен туыстық қарым-қатынастың беріктігін ерекше бағалаған. «Ағайын тату болса ат көп, абысын тату болса ас көп» деген нақыл сөз соның айғағы. Ата-бабамыз дәстүрлі дінді берік ұстана отырып, отбасының қадір-қасиетін шариғат тағылымымен ұштастырып түсінген. Өйткені отбасы – тек тұрмыстық ұғым емес, ол Алла Тағаланың адам баласына тапсырған ұлы аманаты.

Құран Кәрімнің Тахрим сүресінің 6-аятында: «Ей, иман келтіргендер! Өздеріңді және отбасыларыңды отыны адам мен тастан болған тозақ отынан сақтаңдар…» деп ескертіледі. Бұл аят әрбір мұсылманға отбасы тәрбиесіне немқұрайлы қарамау керектігін білдіреді. Отбасы иесі – ер адам да, ана да өз қарауындағы жан үшін жауапты. Халқымыздың «Үйлену оңай, үй болу қиын» деуі де осы жауапкершіліктің ауырлығын аңғартады. Отбасының берекелі, тәрбиелі болуы – ең алдымен иман мен тәрбиеге байланысты.

Ислам ғұламалары бұл аятты «отбасыларыңды жақсылыққа үйретіңдер, Алладан қорқуға тәрбиелеңдер, күнәдан тыя біліңдер» деп түсіндірген. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) жақын туыстарын ескертіп, ақырет азабынан құтылу тек иман мен ізгі амалға байланысты екенін айтқан. Демек, туыстық байланыс адамды құтқармайды, ал дұрыс тәрбие мен тақуалық қана мәңгілік бақытқа жеткізеді.

Алла елшісінің (с.ғ.с.) хадисінде: «Сендердің әрқайсыларың бақташысыңдар және әрқайсыларың қарамағындағысы үшін сұраласыңдар» делінеді. Бұл – ата-ананың бала тәрбиесіне, отбасының рухани ахуалына жауапты екенін білдіретін үлкен өсиет. Баланы жеті жастан намазға баулу, жақсы мен жаманды ажырата білуге үйрету – мұсылман ата-ананың негізгі міндеттерінің бірі. Абай хакімнің рухани ілімді екінші орынға ысырып қойған қоғамды сынауы да осы мәселемен сабақтас. «Не ексең, соны орасың» деген халық даналығы да тәрбиенің нәтижесі міндетті түрде көрінетінін аңғартады.

Тарихта әділдігімен танылған Омар ибн Абдуләзиздің баласының әкесіне айтқан ескертуі – саналы тәрбиенің жарқын мысалы. Бұл оқиға дұрыс тәрбие көрген ұрпақтың ата-анасына да, қоғамға да пайда әкелетінін көрсетеді. Расында, бала – ата-ананың ертеңгі күніне куә болатын аманат әрі олардың жасаған жақсылығының жалғасы.

Ислам діні жақсылыққа шақырып, жамандықтан тыюды әр мұсылманның борышы деп үйретеді. Қоғамдағы бұзылу да, түзелу де ең алдымен отбасы тәрбиесінен басталады. Егер адамдар жақсылықты ұмытса, жамандықты қалыпты құбылысқа айналдырса, бұл – үлкен рухани дағдарыстың белгісі. Сондықтан Құранда: «Жақсылық пен тақуалықта жәрдемдесіңдер, ал күнә мен дұшпандықта жәрдемдеспеңдер» деп әмір етілген. Бұл бұйрық отбасы мүшелерінің бір-біріне мейіріммен қарап, ізгілік жолында қолдау көрсетуін талап етеді.

Отбасыдағы мейірім, сыйластық пен жауапкершілік – қоғам тыныштығының кепілі. Ұрпақ тәрбиесі түзелмей, қоғам түзелмейді. Сол себепті әрбір ата-ана баласына тек дүние білімін ғана емес, имандылық пен адамгершілік құндылықтарын да үйретуі тиіс. Өйткені дүние байлығы өткінші, ал тәрбиелі ұрпақ – мәңгілік сауаптың көзі.

Отбасы мен туыстық байланыс – Алланың құлдарына берген аманаты. «Аманатқа қиянат жасама» деген халық даналығы осы шындықпен үндеседі. Адам баласы бұл дүниеде өзіне берілген игіліктер үшін жауап береді. Сол игіліктің ең үлкені – отбасы. Оны сақтау, қорғау, дұрыс тәрбие беру – әрбір мұсылманның қасиетті міндеті.

Қорытындылай айтқанда, отбасы – қоғамның іргетасы, иманның айнасы, Алла берген аманат. Бұл аманатқа адалдық танытқан жан ғана екі дүниенің бақытына жетеді. Сондықтан әрбіріміз өзімізді де, отбасымызды да иманмен тәрбиелеп, жақсылыққа бастауға күш салуымыз қажет. Сонда ғана берекелі қоғам қалыптасып, ұрпақтың болашағы нұрлы болмақ.

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы