Қазақ халқының рухани өмірінде ас беру дәстүрінің орны ерекше. Бұл — дүниеден өткен адамның рухына Құран бағыштап, дұға жасау, марқұмды еске алу және артында қалған ұрпақтың адамгершілік қасиеттерін танытатын тағылымды рәсім. Ас беру дәстүрі ғасырлар бойы халқымыздың дүниетанымымен, ұлттық болмысымен және ислам дінінің құндылықтарымен сабақтасып қалыптасқан.

Оның негізгі мәні — өткенді құрметтеу, тірілерге өнеге көрсету және қоғамдағы бірлік пен ынтымақты нығайту. Қазақ халқы ежелден үлкенді сыйлап, дүниеден өткен адамды құрметтеуді адамдық борыш санаған. «Өлі разы болмай, тірі байымайды» деген халық даналығы да ата-бабаға деген құрметтің терең мәнін аңғартады. Ас беру арқылы ұрпақ марқұмның өмір жолын еске алып, оның жақсы қасиеттері мен елге сіңірген еңбегін кейінгі буынға үлгі етеді. Қазақтың ас беру дәстүрі мен ислам дінінің ортақ құндылықтары көп. Олардың қатарында мейірімділік, сабырлылық, қарапайымдылық, қайырымдылық және адамға құрмет көрсету бар. Ас үстінде Құран оқылып, дұға жасалып, бата берілуі — рухани тәрбиенің бір көрінісі. Сонымен қатар ас беру кезінде ысырапшылдыққа жол бермеу қажет. Кейде ел арасындағы бәсеке немесе жұрттың сөзінен қорқу себепті отбасының шамасынан тыс шығынға бару жағдайлары кездеседі.

Мұндай әрекет қайғы үстіндегі жанұяға қосымша ауыртпалық түсіруі мүмкін. Ислам діні ысырапқа жол бермеуге шақырады. Ал қазақ халқының «Қанағат — қарын тойғызар», «Барымен базар» деген нақыл сөздері де үнемшілдік пен қанағатшылдықты дәріптейді. Демек, ас берудің абыройы дастарқанның молдығымен немесе жұмсалған қаражаттың көлемімен емес, оның ізгі ниетімен, дұғасымен және адамдарға тигізген пайдасымен өлшенуі керек. Ас беру кезінде ең бастысы — марқұмның жақындарына қолдау көрсету. Қайғыға ортақтасып, көңіл айту, отбасының шаруасына көмектесу және мүмкіндігінше қарапайым дастарқан ұйымдастыру — дәстүрдің де, діннің де адамгершілік мәніне сай келеді.

Қорыта айтқанда, ас беру мәдениеті — қазақ халқының ұлттық болмысын, имандылығын және адамгершілік ұстанымдарын танытатын маңызды дәстүр. Оның бойында ата-бабаға құрмет, марқұмға дұға жасау, елді бірлікке шақыру және қайырымдылық көрсету сияқты ізгі қасиеттер тоғысқан. Дін мен дәстүр бір-бірін толықтырған жағдайда ғана ас берудің шынайы мәні айқындала түседі.

Дәстүрдің ұлттық ерекшелігін сақтап, діни қағидаларды дұрыс түсініп, ысыраптан аулақ болу — бүгінгі ұрпақтың жауапкершілігі. Ас беру байлықты көрсету немесе бәсекеге түсу үшін емес, марқұмды еске алып, дұға жасап, тірілерге өнеге қалдыру үшін жасалуы керек. Ас берудің қадірі — мол дастарқанда емес, ақ ниетте; жұмсалған қаражатта емес, жасалған дұға мен көрсетілген қайырымдылықта. Осындай ұстаным арқылы біз ұлттық дәстүрімізді сақтап қана қоймай, оның рухани және тәрбиелік мәнін келер ұрпаққа аманат ете аламыз.

 Бауыржан Мұратұлы

«Достық» мешіт имамы