Кез келген халықтың ұлттық болмысы мен мәдениеті оның ғасырлар бойы ұстанған дінімен және тұрмыс-салт дәстүрімен тығыз байланысты. Қазақ даласында ислам діні кездейсоқ құбылыс емес, халықтың сан ғасырлық өмір сүру салтымен етене араласып, біртұтас рухани жүйеге айналды. Дін — адамның ішкі сенімі мен рухани темірқазығы болса, дәстүр — соның сыртқы мәдени көрінісі, ұлттың өмір сүру тәсілі.

  Ислам шариғатында «ғұрф» (әдет-ғұрып) деген арнайы құқықтық қағида бар. Шариғат негіздеріне, яғни Құран мен сүннеттің басты тыйымдарына қайшы келмейтін кез келген халықтық дәстүр исламда заңды әрі құпталатын құндылық болып саналады. Қазақ халқының ақыл-ойы мен өмірлік тәжірибесінен туған салт-дәстүрлері исламның асыл құндылықтарымен толық үндесіп жатыр.

   Қазақ даласындағы дәстүрлердің басым бөлігі шариғат талаптарымен астасып жатыр:

 Бала тәрбиесі: Сәби туғанда құлағына азан шақыру, шілдехана, сүндетке отырғызу, бата беру — мұсылманшылық жорықтардан бастау алады.

  Қонақжайлылық: Қазақтың «қонақ — Құдайдың несібесі» деп, қонаққа тоқты сойып, сый-құрмет көрсетуі — Пайғамбар сүннетіндегі қонақжайлық қағидасының айқын көрінісі.

  Үлкенге құрмет, кішіге ізет: Ата-ананы ардақтау, ақсақалдың алдынан кесіп өтпеу — Құрандағы «Ата-анаңа ырзалық көрсет» деген бұйрықтың ұлттық қалыпқа түскен нұсқасы.

  Бүгінгі жаһандану дәуірінде радикалды ағымдар мен жат мәдениеттердің ықпалы артқан тұста, дін мен дәстүрдің бірлігін сақтау — ұлттық қауіпсіздік пен рухани тұтастықтың кепілі. Дәстүрден ажыраған дін — құрғақ фанатизмге, ал діннен ажыраған дәстүр — формальды әдетке айналуы мүмкін.

  Дін мен дәстүр — бірін-бірі толықтыратын, ұлтты ыдыраудан сақтайтын рухани қалқан. Қазақ халқы өз тарихында исламды жатсынбай, өз болмысына сіңіріп, «Дін — діңгегім, дәстүр — тірегім» деп өмір сүрді. Бүгінгі буынның басты міндеті — бабалар аманатына адал болып, дін мен дәстүрдің үйлесімін бұзбай, оны келешек ұрпаққа өркениетті, көркем түрде жеткізу.

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы