Мейірімділік – адамды адам ететін ең асыл қасиеттердің бірі. Ол біреуге жылы сөз айту немесе қол ұшын созумен ғана шектелмейді. Мейірімділік – өзгенің жағдайын түсіне білу, әлсізге сүйеу болу, қиналғанға демеу көрсету, кешірімділік таныту және айналаңа жақсылық жасауға ұмтылу. Қазақ халқының дәстүрлі тәрбиесінде де, асыл дінімізде де бұл қасиетке айрықша мән берілген.

Қазақ «Жақсылық қылсаң, жасырма» немесе «Жақсыдан шарапат» деп, ізгі істің адамға да, қоғамға да берері мол екенін ұққан. Ұрпақ тәрбиесінде баланы кішкентайынан қайырымды болуға, үлкенді сыйлауға, мұқтаж жанға көмектесуге баулыған. Осы арқылы мейірімділік жеке адамның бойындағы қасиет қана емес, ел ішіндегі татулықты бекемдейтін рухани ұстанымға айналды.

Мейірім – жүректен шығатын ізгілік

 Мейірімді адамның ерекшелігі – ол жақсылықты міндетсінбейді. Біреуге көмектескенде алғыс күтпейді, жасаған игілігін жарнамалауға тырыспайды. Өйткені шынайы мейірім адамның ішкі мәдениетінен, жүрек тазалығынан көрінеді. Кейде адамға үлкен материалдық көмек емес, қарапайым ғана жылы сөздің өзі жеткілікті. Қиналып тұрған жанды тыңдау, көңілін сұрау, жалғызсыратпау – мейірімділіктің қарапайым көріністері. Сондықтан ізгілік әр адамның күнделікті өмірінен басталады.

 Халқымыздың «Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады» деген сөзі де сөз мәдениетінің адам көңіліне әсерін аңғартады. Бір ауыз жақсы сөздің көңілге медет болатынын ата-бабамыз жақсы білген.

Қазақ дәстүріндегі мейірімділік

Қазақтың салт-санасында мейірімділікті дәріптейтін дәстүрлер аз емес. Жетім-жесірге қарайласу, қарттарға қамқор болу, ағайынның басына түскен қиындықты бірге көтеру – халықтық тәрбиенің ажырамас бөлігі.

 Ертеде ауылда бір отбасы қиындыққа тап болса, ел болып қолдау көрсеткен. Қайғы келгенде жұбатқан, қуанышта бірге қуанған. Мұндай орта адамға жалғыз еместігін сезіндіретін.

Асар дәстүрі – соның айқын мысалы. Біреудің үйін салу, қорасын жөндеу немесе шаруасын аяқтауға жәрдемдесу үшін ауыл болып жұмылу – қазақ қоғамындағы өзара көмек пен бауырмалдықтың көрінісі. Мұнда жеке пайдадан гөрі ағайынның жағдайын ойлау басым тұрған.

 Сол секілді жетім қалған баланы туыстарының қамқорлығына алу, жалғыз қалған қартқа қарайласу, тұрмысы төмен отбасына қол ұшын беру де халық арасында үлкен сауапты іс ретінде бағаланған.

Діндегі мейірімділіктің мәні

Ислам дінінде мейірімділік – адамның бойындағы ең көркем сипаттардың бірі. Асыл дініміз адамдарды өзара бауырмалдыққа, кешірімділікке, қайырымдылыққа және мұқтажға көмектесуге үндейді.

 Мейірімділік тек өзіңе жақын адамға жасалатын жақсылық емес. Оның аясы кең. Ата-анаға құрмет көрсету, балаға қамқорлық жасау, көршіге ізет білдіру, жетімнің көңілін жықпау, мұқтаж жанға жәрдемдесу – барлығы ізгіліктің көрінісі.

 Дінімізде жақсылықтың үлкен-кішісі болмайтыны да осыдан көрінеді. Кейде адамның біреуге жол көрсетуі, қиналған жанға ауыр жүгін көтерісуі немесе көңілін аулауының өзі ізгі амалға жатады. Сондықтан мейірімділік – мешітте ғана айтылатын ұғым емес, адамның күнделікті тіршілігінде көрінуі тиіс мінез.

Жетімге қамқорлық – мейірімділіктің биік үлгісі

Қазақ қоғамында жетімге қамқорлық көрсету ерекше мәнге ие болған. «Жетімін жылатпаған» халық ретінде ата-бабамыз баланың тағдырын назардан тыс қалдырмаған. Жетім қалған баланы туыстары бауырына басып, тәрбиесіне жауапкершілікпен қараған. Бұл – қоғамның әлсіз мүшесіне қолдау көрсетудің дәстүрлі үлгісі.

 Исламда да жетімнің ақысына, оның жағдайына және тәрбиесіне ерекше назар аударылады. Осы тұрғыдан алғанда халқымыздың жетімге қарайласу дәстүрі діни құндылықтармен үндесіп жатыр.

 Бүгінгі күні де бұл ұстаным өз маңызын жоғалтқан жоқ. Жетім балаларға қолдау көрсету, олардың білім алуына, қоғамға бейімделуіне жағдай жасау – баршаға ортақ адамгершілік міндет.

Қартқа құрмет – мейірімнің тағы бір көрінісі

Қазақ «Қариясы бар үйдің қазынасы бар» деп, үлкенді ерекше қадірлеген. Қарт адамның батасын алу, жағдайын сұрау, ақылын тыңдау – дәстүрлі тәрбиенің маңызды бөлігі.

Қарт кісінің көңілін табу, жалғыз қалдырмау, қажет кезінде көмектесу – адамның өз бойындағы мейірімділікті көрсетеді. Бұл ретте мейірімділік пен құрмет ұғымдары қатар жүреді.

 Қазіргі қоғамда да қарттарға көңіл бөлу – маңызды мәселе. Әсіресе жалғызбасты немесе тұрмыстық қиындыққа тап болған қарияларға қолдау көрсету арқылы қоғамдағы өзара жанашырлықты арттыруға болады.

Отбасындағы мейірім – тәрбиенің бастауы

Мейірімділік ең алдымен отбасында қалыптасады. Бала ата-анасының іс-әрекетіне қарап өседі. Үйде бір-біріне құрмет көрсетіліп, үлкенге ізет, кішіге қамқорлық жасалса, мұндай ортада тәрбиеленген бала да мейірімді болуға бейімделеді.

 Баланың бойына мейірімділікті сіңіру үшін оған көп ақыл айтудың өзі жеткіліксіз. Оны күнделікті әрекет арқылы көрсету қажет. Ата-ананың көршіге көмектесуі, қарт туысқа көңіл бөлуі, мұқтаж жанға жәрдем беруі – бала үшін үлкен тәрбие.Сондықтан мейірімді ұрпақ тәрбиелеу – отбасыдан басталып, мектепте, мешітте, қоғамдық ортада жалғасатын ортақ іс.

Мейірімділік пен қазіргі қоғам

Бүгінде адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасы өзгеріп, әлеуметтік желілердің ықпалы артқан кезеңде мейірімділік мәселесі бұрынғыдан да маңызды болып отыр.

 Кейде экранның ар жағындағы адамның да тірі жан екенін ұмытып, орынсыз сөз айтып немесе ауыр пікір жазып жатамыз. Ал бір ауыз сөздің өзі адамның көңіліне әсер етуі мүмкін. Сондықтан мейірімділік мәдениеті тек өмірдегі қарым-қатынаста емес, цифрлық ортада да сақталуы керек. Өзгені кемсітпеу, жалған ақпарат таратпау, біреудің ар-намысына тимеу – қазіргі заманғы ізгіліктің бір көрінісі.

  Мейірімділік – қоғамның тірегі

Қоғамның беріктігі тек экономикалық көрсеткіштермен өлшенбейді. Адамдардың бір-біріне деген сенімі, жанашырлығы мен өзара көмегі де елдің рухани жағдайын көрсетеді.

Мейірімділік бар жерде адамдар бір-біріне сенеді. Қиындыққа тап болған жан жалғыз қалмайды. Қуанышты сәтте қуаныш ортақтасады, қайғы келгенде жұбаныш табылады.

Қазақтың «Бірлік бар жерде тірлік бар» деген даналығы да осындай қоғамдық үйлесімді меңзейді. Бірлік тек ортақ мақсатпен емес, бір-біріне деген жанашырлықпен де қалыптасады.

Ізгілікке бастайтын қарапайым қадам

Мейірімді болу үшін міндетті түрде үлкен іс атқарудың қажеті жоқ. Ата-ананың жағдайын сұрау, көршіге көмектесу, қарт кісіге жол беру, балаға жылы сөз айту, мұқтаж жанға жәрдемдесу – барлығы ізгіліктің бастауы.

Ең маңыздысы – жақсылықты кейінге қалдырмау. Өйткені мейірімділік сөзбен емес, әрекетпен бағаланады.Қазақтың дәстүрі де, асыл дініміз де адамды осындай ізгілікке үндейді. Адамға құрмет, әлсізге қамқорлық, үлкенге ізет, кішіге мейірім – ұлт тәрбиесінің де, рухани құндылықтардың да ортақ өзегі.

 Мейірімділік – жүректі жұмсартып қана қоймай, қоғамды жақындастыратын күш. Оны ұрпақ санасына сіңіру – бүгінгі буынның маңызды міндеттерінің бірі. Себебі мейірім көрген бала мейірім көрсетуді үйренеді. Ал бір-біріне жанашыр қоғамның болашағы да берік болмақ.

Ахат Қайыпбергенұлы

Әбдірашит ата мешітінің имамы.