Құрбан айт – мұсылман үмбетінің ұлық мерекелерінің бірі. Бұл күндер – адамзатты мейірімге, бауырмалдыққа, шүкіршілікке үндейтін рухани мейрам. Ислам әлемі асыға күтетін қасиетті Құрбан айт – пенденің Жаратушыға жақындауын, тақуалық пен жанашырлықты дәріптейтін ерекше құлшылық мерекесі.

Қазақ халқы да ықылым заманнан Құрбан айттың қадір-қасиетін терең түсініп, оны ізгілік пен ынтымақтың мерекесі ретінде қарсы алған. Айт күндері ағайын араласып, мұқтаж жандарға қолдау көрсетіліп, көпшілікке қуаныш сыйлау дәстүрі қалыптасқан. Сондықтан Құрбан айт – тек діни мейрам ғана емес, рухани тәрбие мен ұлттық құндылықтарды ұштастыратын тағылымды күн.

Құрбан айттың шығу тарихы

Құрбан айт мерекесінің негізі Ибраһим пайғамбардың (ғ.с.) басынан өткен ұлы сынақпен байланысты. Алла Тағала Ибраһим пайғамбарға түсінде ұлы Исмайылды құрбандыққа шалуды бұйырады. Пайғамбар бұл бұйрықты Алланың әмірі деп қабылдап, толық мойынсұнған күйде орындауға бел буады. Ал Исмайыл әкесінің бұл шешіміне сабырмен келісім білдіреді. Олардың шынайы ықыласы мен тақуалығын көрген Алла Тағала Исмайылдың орнына көктен қошқар түсіріп: «Уа, Ибраһим! Сенің түсің шындыққа айналды» деп сүйіншілейді.

Бұл оқиға – Аллаға толық бойсұнудың, иман мен сабырдың ең үлкен үлгісі. Содан бері мұсылман үмбетіне құрбан шалу құлшылығы міндеттеліп, Құрбан айт мерекесі ұлық мейрам ретінде жалғасып келеді.

Құрбан айт – шүкіршілік мерекесі

Құрбан айт – Алла Тағаланың берген нығметтеріне шүкіршілік етудің көрінісі. Мұсылман баласы бұл күндері мал шалып, Алла разылығы үшін садақа жасап, мұқтаж жандарды қуантады. Қасиетті Құранда: «Раббың үшін намаз оқы және құрбан шал» делінген («Кәусар» сүресі, 2-аят).

Бұл аятта намаз бен құрбандықтың қатар айтылуы – оның ұлық ғибадат екенін аңғартады. Құрбан шалу арқылы адам дүние-мүлікке тәуелді емес екенін көрсетіп, бар нығметтің иесі Алла екенін мойындайды.

Шүкіршілік – мұсылманның көркем сипаты. Құрбан айт күндері жасалған ізгі амалдар адам жүрегіне мейірім ұялатып, рухани тазалыққа жетелейді.

Құрбан айттың қоғамдағы маңызы

Құрбан айт – қоғамдағы бірлік пен татулықты нығайтатын мереке. Айт күндері адамдар бір-бірімен көрісіп, өкпе-реніштерін ұмытып, бауырмалдық қарым-қатынасты күшейтеді. Әсіресе мұқтаж жандарға құрбан етін тарату – әлеуметтік теңдікті қалыптастыратын үлкен сауапты іс. Бұл күні тұрмысы төмен отбасылар да қуанышқа бөленіп, дастарханына ет қойылады. Осы арқылы Ислам діні қоғамдағы жанашырлық пен қамқорлық мәдениетін орнықтырады.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Адамдардың ең жақсысы – өзгелерге пайдасы тигені» деген. Құрбан айт – дәл осы хадистегі ізгілік қағидасын жүзеге асыратын мереке. Адамдар бір-біріне қолдау көрсетіп, жақсылық жасауға ұмтылады.

Құрбан айттағы құлшылықтар

Құрбан айт таңын мұсылмандар айт намазымен бастайды. Айт намазы – мұсылмандардың бір сапқа тұрып, ынтымақ пен бірлікті сезінетін ерекше ғибадаты.

Айт күні орындалатын негізгі амалдар:

         •        Айт намазын оқу;

         •        Құрбан шалу;

         •        Тәкбір айту;

         •        Туыстарды аралау;

         •        Мұқтаждарға көмектесу;

         •        Ата-анаға құрмет көрсету;

         •        Көрші-қолаңмен тату болу.

Бұл амалдардың барлығы қоғамдағы ізгілік пен рухани құндылықтарды нығайтады.

Құрбандық шалудың тәрбиелік мәні

Құрбандық шалу – тек мал сою ғана емес, ол – адам нәпсісін тәрбиелейтін үлкен ғибадат. Пенде өз дүниесін Алла жолында жұмсау арқылы өзін жомарттыққа үйретеді.

Қасиетті Құранда: «Аллаға олардың еті де, қаны да бармайды. Бірақ Оған сендердің тақуалықтарың жетеді» делінген («Хаж» сүресі, 37-аят). Бұл аят құрбандықтың негізгі мәні ықылас пен тақуалықта екенін білдіреді.

Құрбан айт адамды сабырлыққа, мейірімділікке, жанашырлыққа, қанағатқа, бауырмалдыққа тәрбиелейді. Сондықтан бұл мереке – рухани тазару мектебі.

Ұлттық дәстүр мен Құрбан айт

Қазақ халқы Құрбан айтты ежелден ерекше құрметпен қарсы алған. Айт күндері адамдар бір-бірінің үйіне барып: «Айт қабыл болсын!», - деп, ізгі тілек айтқан.

Үлкендерге сәлем беру, жетім-жесірге жәрдемдесу, көрші ақысын сақтау секілді асыл қасиеттер айт мерекесінде айқын көрініс табады. Бұл – халқымыздың Ислам құндылықтарын ұлттық тәрбиемен ұштастыра білгенінің белгісі. Бабаларымыз: «Жақсының шарапаты тиер» деп, қайырымдылық пен жанашырлықты жоғары бағалаған. Құрбан айттағы ізгі амалдар осы асыл дәстүрдің жалғасы деуге болады.

Қазіргі қоғамдағы Құрбан айттың рөлі

Бүгінде Құрбан айт мерекесі қоғамдағы рухани құндылықтарды жаңғыртуда маңызды рөл атқарып келеді. Әсіресе жастарды имандылыққа, үлкенді сыйлауға, қайырымдылық жасауға тәрбиелеуде айт мерекесінің орны ерекше. Соңғы жылдары елімізде қайырымдылық шаралары көбейіп, көптеген отбасыларға көмек көрсетілуде. Бұл – халқымыздың мейірім мен жанашырлыққа негізделген рухани болмысының көрінісі.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы да Құрбан айт кезінде ел бірлігі мен ізгілік құндылықтарын насихаттап, қайырымдылық жобаларын тұрақты түрде ұйымдастырып келеді.

Құрбан айт – мұсылман үмбетінің жүрегіне қуаныш сыйлайтын қасиетті мейрам. Бұл күндер – Аллаға жақындау, шүкіршілік ету, мұқтажға қол ұшын беру, адамдар арасындағы бауырмалдықты арттыру мерекесі.

Құрбан айттың мәні – құрбандық шалумен ғана шектелмейді. Оның терең мағынасы – жүректі тазарту, ықыласты күшейту, қоғамға пайда тигізу және рухани құндылықтарды дәріптеу. Сондықтан, әрбір мұсылман Құрбан айт мерекесін ізгі амалдармен өткізіп, айналасына мейірім мен қуаныш сыйлауға ұмтылғаны абзал.

Алла Тағала барша мұсылман қауымның дұға-тілектерін қабыл етіп, елімізге амандық, жұртымызға бірлік пен береке нәсіп етсін. Айт мерекесі баршамызға құтты болсын! Әмин!

Қасқыр Айдос Ерболұлы

Жамбыл облысы Байзақ ауданы

Жеңіс ауылы «Жеңіс» мешітінің имамы