Ислам дінінде қоғамға пайда тигізетін ең маңызды амалдардың бірі – садақа мен уақып. Бұл екеуі де Алланың разылығын көздеп жасалатын ізгі істердің қатарына жатады. Қайырымдылықтың осы қос түрі адам жүрегіндегі мейірімді оятып қана қоймай, қоғамдағы татулық пен жанашырлықтың артуына ықпал етеді. Дегенмен, олардың мәні мен жүзеге асуында өзіндік ерекшеліктер бар.

Садақа – мұқтаж жандарға, жетім-жесірлерге, жолда қалғандарға немесе жалпы қоғам игілігі үшін берілетін ерікті көмек. Ол тек ақша түрінде ғана емес, азық-түлік, киім-кешек, тіпті жылы сөз бен қолдау ретінде де берілуі мүмкін. Садақаның басты сипаты – оның жедел әрі бір реттік амал болуы. Яғни, берілген садақа сол мезетте мұқтаждың қажетін өтеп, сауап ретінде садақа иесіне жазылады. Бұл – бүгінгі күннің мәселесін шешетін, шұғыл көмек көрсетудің көрінісі.

Ал уақып – бұдан да терең әрі ұзақ мерзімді қайырымдылықтың үлгісі. Уақып дегеніміз – белгілі бір мүлікті немесе қаражатты Алла жолында халық игілігіне арнап, оны тұрақты түрде пайдалануға беру. Уақыпқа берілген дүние сатылмайды, мұраға қалдырылмайды, тек қоғам қажетіне қызмет етеді. Мәселен, мешіт салу, медресе немесе мектеп ашу, аурухана тұрғызу, құдық қазу, кітапхана ұйымдастыру – уақыптың кең тараған түрлері.

Уақыптың ең үлкен артықшылығы – оның сауабының үздіксіз жалғасып отыруы. Бұл туралы Пайғанбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) «Адам баласы қайтыс болғанда, оның амал дәптері жабылады, тек үш нәрсе ғана қалады: садақа жәрия, пайдалы ілім және дұға жасайтын ізгі ұрпақ» – деп айтқан (Мүслім). Мұндағы «садақа жәрия» ұғымы – дәл осы уақыптың мәнін білдіреді. Яғни адам дүниеден өтсе де, оның қалдырған игі ісі арқылы сауап үзілмей жалғаса береді.

Садақа мен уақып – бір-бірін толықтыратын қайырымдылықтың екі қыры. Садақа – бүгінгі күннің мұқтажын өтесе, уақып – болашақ ұрпаққа қызмет ететін рухани мұра. Бірі – жедел көмек, екіншісі – ұзақ мерзімді инвестиция. Екеуін де орнымен атқару – мұсылманның иманының кемелдігін көрсетеді.

Қорытындылай келе, садақа мен уақып – тек жеке адамның сауап жинауы ғана емес, қоғамның дамуына қосылған үлкен үлес. Әрбір адам шамасына қарай садақа беріп, мүмкіндігі болса уақып жасау арқылы елдің игілігіне қызмет ете алады. Бұл – жүректегі иманның, жанашырлық пен жауапкершіліктің айқын көрінісі.

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы