Бұл дүниеде адам мәңгі қалмайды. Байлық та, дүние де адаммен бірге қабірге бармайды. Алайда сол дүние арқылы жасалған игілік адамның артында қалатын рухани мұраға айналады. Адам баласы дүниеден өткеннен кейін оның артында қалатын ең үлкен мұра – артынан айтылған жақсы сөз және жасаған ізгі амалы.

Бір адам мешіт салуға себепші болады. Сол мешітте адамдар намаз оқиды, білім алады, Құран үйренеді. Екінші бір адам білім алуға жағдай жасайды. Оның көмегімен білім алған шәкірт кейін өзі қоғамға қызмет етеді. Үшінші бір адам мұқтаж жандарға тұрақты көмек көрсететін қордың жұмысына қолдау білдіреді. Осының барлығы – адам дүниеден өткеннен кейін де жалғаса беретін игіліктер. Сондықтан, уақып – адамның өзінен кейін қалдыратын ең құнды рухани мұраларының бірі.

Уақыптың қоғамға тигізер пайдасы өте көп. Біріншіден, ол әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал етеді. Мұқтаж отбасыларға, жетім балаларға, қарттарға және білім алуға қажеттілігі бар азаматтарға қолдау көрсетуге мүмкіндік береді.

Екіншіден, уақып білім мен ғылымның дамуына ықпал етеді. Тарихта көптеген мектептер мен медреселер, кітапханалар мен ғылыми орталықтар уақып қаражаты арқылы жұмыс істеген.

Үшіншіден, уақып діни және рухани ағартушылықтың дамуына үлес қосады. Мешіттер мен діни білім беру орындары халықтың рухани қажеттілігін өтеуге қызмет етеді.

Төртіншіден, уақып қоғамдағы өзара жауапкершілік пен мейірімділікті арттырады. Адамдар бір-біріне көмектескен сайын қоғамда сенім мен ынтымақ нығаяды.

Бесіншіден, уақып жеке адамның ғана емес, тұтас ұрпақтың игілігіне қызмет етеді. Бұл оның ең үлкен ерекшеліктерінің бірі.

Кейбір адамдар уақып жасауды дүние-мүліктен айырылу деп түсінуі мүмкін. Алайда уақыптың мәні – байлықтан айырылу емес, байлықты ізгі мақсатқа бағыттау. Адам өзіне берілген нығметті тек жеке басының пайдасына жұмсамай, қоғамға да пайда келтіруге тырысса, оның дүниесі берекелі болады.

Уақып жасау үшін міндетті түрде аса бай болу шарт емес. Әр адам өзінің мүмкіндігіне қарай қайырымдылық жасай алады. Біреу жерін уақып етеді, біреу ғимаратын береді, біреу кітап сыйлайды, енді бірі білім беру жобасына тұрақты түрде қолдау көрсетеді. Маңыздысы – адамның ниеті мен мүмкіндігіне қарай қоғамға пайдалы істі қолға алуы. «Аз да болса, саз болсын» дегендей, шынайы ниетпен жасалған шағын ғана игіліктің өзі үлкен нәтижеге себеп болуы мүмкін.

Ислам тарихында білім беру ісінің дамуына уақыптың қосқан үлесі зор. Көптеген ғалымдар мен ауқатты адамдар медреселер мен кітапханаларды қолдап, шәкірттерге жағдай жасаған. Білімге жасалған инвестиция – ең ұзақ мерзімді қайырымдылықтың бірі. Себебі білім алған адам кейін өзі де өзгелерге білім береді.

Бір шәкіртке көрсетілген көмек бірнеше буынға әсер етуі мүмкін. Білімді адам қоғамға қызмет етеді, шәкірт тәрбиелейді, пайдалы еңбек атқарады. Сондықтан білім беру саласына бағытталған уақып – қоғамның болашағына салынған рухани инвестиция.

Бүгінде кітапхана, білім беру орталығы, шәкірттерге арналған жатақхана, оқу құралдары мен білім жобаларына қолдау көрсету де уақыптың заманауи бағыттарының бірі бола алады.

Мешіт – тек құлшылық жасайтын орын ғана емес, халықты имандылыққа, білімге, бірлікке және ізгілікке үндейтін рухани орталық. Мешіттің қызметін дамытуға жасалған кез келген қолдау қоғамның рухани дамуына ықпал етеді. Мешіт құрылысына, жөндеу жұмыстарына, діни әдебиеттерге, білім беру бағдарламаларына және әлеуметтік жобаларға қолдау көрсету – игілікті амалдардың бірі.     

Мешіттерде Құран үйрету, діни сауат ашу, жастармен жұмыс жүргізу, қайырымдылық шараларын ұйымдастыру сияқты көптеген маңызды жұмыстар атқарылады. Осы бағыттағы жұмыстардың тұрақты әрі сапалы жүруіне уақып мәдениетінің қосар үлесі мол.

Қазіргі қоғамда уақып мәдениетін қалыптастырудың маңызы зор. Адамдар қайырымдылықтың тек бір реттік көмекпен шектелмейтінін түсінуі керек. Қоғамда тұрақты қайырымдылыққа, ұзақ мерзімді әлеуметтік жобаларға және халықтың игілігіне бағытталған бастамаларға қолдау көрсету мәдениеті қалыптасуы қажет. Бұл үшін уақыптың мәнін халыққа дұрыс түсіндіру маңызды. Уақыптың мақсаты, түрлері, шарттары және жүзеге асу тәртібі туралы халыққа нақты әрі түсінікті ақпарат берілуі керек.

Сонымен бірге уақып қаражатының ашық әрі сенімді басқарылуы аса маңызды. Қайырымдылық жасаған адам өз қаражатының нақты мақсатқа жұмсалып жатқанын білуге құқылы. Сенім бар жерде қайырымдылық та көбейеді.

Жастарды қайырымдылыққа тәрбиелеу – қоғамның болашағы үшін маңызды. Жас кезінен өзгеге көмектесуге, мұқтаж жанды қолдауға және қоғамға пайдалы болуға үйренген азамат ертең елге қызмет ететін тұлға болып қалыптасады.

Жастардың уақып мәдениетіне қызығушылығын арттыру үшін білім беру, ерікті және әлеуметтік жобаларды дамыту қажет. Мысалы, жастар кітап жинау, білім беру жобаларына қолдау көрсету, әлеуметтік нысандарға көмектесу, мұқтаж отбасыларға жәрдем беру сияқты игі істерге атсалыса алады. Қайырымдылық жасаған адам қоғамдағы мәселелерді сырттай бақылаушы емес, оны шешуге үлес қосушы азаматқа айналады.

Уақыптың тағы бір ерекшелігі – оның ұрпақтар арасындағы байланысты қалыптастыруында. Бүгін жасалған уақыптан ертеңгі ұрпақ пайда көреді. Ал келешек ұрпақ сол игілікті жалғастыра алады. Мысалы, атасы салдырған мешітте немересі білім алады.

Бұрынғы ұрпақ салған мектепте кейінгі ұрпақ оқиды. Бір адамның жасаған игілігі ондаған жылдар бойы халыққа қызмет етуі мүмкін. Осылайша уақып – өткен ұрпақтың бүгінгіге, бүгінгінің келешекке қалдырған аманаты.

Уақып – жеке адамның байлығын қоғам игілігіне айналдыратын рухани институт. Ол білімге, дінге, әлеуметтік көмекке, денсаулыққа және басқа да қоғамдық қажеттіліктерге қызмет ете алады. Уақып жасаған адам өзінің дүние-мүлкін өткінші пайдадан мәңгілік игілікке айналдырады. Оның жасаған жақсылығы өзі дүниеден өткеннен кейін де жалғасып, талай адамның қажетіне жарауы мүмкін. Қазақ халқында «Жақсылық жерде қалмайды» деген сөз бар. Шын мәнінде, Алла разылығы үшін жасалған ешбір жақсылық зая кетпейді.

Сондықтан әрбір мұсылман өзінің мүмкіндігіне қарай қайырымдылық жасауға, қоғамға пайда келтіруге және артынан сауапты із қалдыруға ұмтылғаны жөн. Уақып – тек дүние беру емес. Уақып – жүректегі иманды амалға айналдыру. Уақып – жеке байлықты қоғамдық игілікке айналдыру. Уақып – ұрпаққа қалдырылған сауапты аманат.

Кенбаев Ахмет Жетпісбайұлы

Жамбыл облысы, Байзақ ауданы

Аққия ауылы «Аққия» мешітінің имамы