Ислам діні адам баласын білім алуға, ізденуге және пайдалы ілім үйренуге ерекше үндейді. Себебі білім – адамның дүниелік өмірін жақсартып қана қоймай, рухани кемелденуіне, ақиқат пен жалғанды ажыратуына, көркем мінез қалыптастыруына жол ашатын асыл құндылық. Ілім іздеу – белгілі бір жаспен немесе уақытпен шектелмейтін ізгі жол. Адам өмір бойы үйреніп, ізденіп, өз білімін жетілдіруге ұмтылғаны абзал. Алла Тағала қасиетті Құранда:

«Раббым, ілімімді арттыра көр!» – деп айтуды үйреткен («Таһа» сүресі, 114-аят).

Бұл аят білімнің мұсылман өміріндегі айрықша орнын көрсетеді. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) да білім алудың маңызын айтып:

«Білімді талап ету – әрбір мұсылманға міндет», – деген (Ибн Мәжа).

Демек, мұсылман адам өзінің діни және дүниелік білімін арттыруға үнемі талпынып, пайдалы ілімге ұмтылуы қажет.

Білім адамды надандықтың қараңғылығынан шығарып, ақиқатқа жетелейді. Алайда білімнің қадірі оның көптігімен ғана емес, адам өміріне тигізген пайдасымен өлшенеді. Шынайы ілім адамды жақсы жаққа өзгертіп, ізгі амал жасауға жетелеуі тиіс. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын):

«Кімде-кім білім іздеу жолына түссе, Алла оған сол жол арқылы жәннатқа апаратын жолды жеңілдетеді», – деген.

Сондықтан білім жолына түскен адам ең алдымен ниетін түзегені жөн. Ілім атақ, бедел немесе өзгелерден жоғары болу үшін емес, Алланың разылығын табу, өзін жетілдіру және қоғамға пайда келтіру мақсатында ізделуі керек. Білім іздеуші үшін тағы бір маңызды мәселе – дұрыс әрі сенімді дереккөзге жүгіну. Қазіргі уақытта түрлі ақпараттың көптігі адамға пайдалы болғанымен, оның барлығы бірдей дұрыс бола бермейді. Әсіресе діни мәселелерде кез келген ақпаратқа сене салмай, білікті әрі сенімді ұстаздардан сұрап, анық-қанығына көз жеткізу қажет. Алла Тағала:

«Егер білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар» («Нахыл» сүресі, 43-аят), – деген.

Білмегенін сұрау – кемшілік емес. Керісінше, бұл адамның білімге деген құрметі мен ізденісінің белгісі. Құранда білімнің адам дәрежесін көтеретін үлкен нығмет екені баяндалады:

«Алла араларыңдағы иман келтіргендердің және өздеріне білім берілгендердің дәрежелерін көтереді» («Мүжәдәлә» сүресі, 11-аят).

Білім адамның ой-өрісін кеңейтіп қана қоймай, оның дүниетанымын қалыптастырады. Білімді адам әр істің байыбына барып, шешім қабылдауда асығыстыққа салынбайды. Ол өзіне де, өзгеге де жауапкершілікпен қарайды.

Қасиетті Құранда: «Білетіндер мен білмейтіндер тең бе?» («Зүмәр» сүресі, 9-аят), – деп білім иесінің ерекшелігіне назар аударылған. Қазақ халқы да білімді әрдайым жоғары бағалаған. «Білім инемен құдық қазғандай», «Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады» деген мақалдар халқымыздың ілімге деген құрметін аңғартады.

Абай Құнанбайұлы да: «Пайда ойлама, ар ойла,
Талап қыл артық білуге», – деп, адамды білім мен ғылымға ұмтылуға шақырған. Демек, исламдағы білімге деген құрмет пен халқымыздың ағартушылық дәстүрі өзара үндесіп жатыр.

Білімнің тағы бір үлкен артықшылығы – оны өзгелермен бөлісу. Адам өзі үйренген пайдалы ілімін айналасындағыларға үйрету арқылы қоғамның рухани дамуына үлес қосады. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын):

«Сендердің ең жақсыларың – Құранды үйреніп, оны өзгелерге үйреткендерің», – деген. Ұстаздың еңбегі осы тұрғыдан алғанда ерекше. Ұстаз тек білім беріп қана қоймайды. Ол шәкіртінің дүниетанымына әсер етіп, жақсы мінез бен жауапкершілікті қалыптастыруға ықпал етеді.

Хакім Абай: «Ұстаздық еткен жалықпас,
Үйретуден балаға», – деп ұстаз еңбегінің қадірін айрықша атап өткен.

Білімді адамның міндеті – білгенін өз бойында сақтап қалу емес, оны қоғам игілігіне жарату. Себебі пайдалы білім өзгеге жеткен сайын оның игілігі де арта түседі.

Білімнің шынайы пайдасы оны өмірде қолданғанда көрінеді. Адам адалдықтың маңызын білсе – адалдықты ұстануы, ата-ананы құрметтеудің сауап екенін білсе – ата-анасына қамқор болуы, жақсылық жасаудың қадірін білсе – ізгілікке ұмтылуы керек. Яғни білім мен амал бір-бірінен ажырамауы тиіс. Тек ақпарат жинау немесе көп нәрсені білу адамның толық кемелденгенін білдірмейді. Ілім адамның мінезіне, сөзіне, ісіне әсер еткенде ғана оның берекесі артады.

Осы тұрғыдан алғанда, қазіргі заманда діни білімнің маңызы ерекше. Әлеуметтік желілерде діни мазмұндағы ақпарат өте көп. Оның арасында сенімді әрі пайдалы ақпаратпен қатар, бұрмаланған немесе негізсіз пікірлер де кездеседі. Сондықтан әрбір мұсылман діни мәселелерді сенімді дереккөздерден үйреніп, білікті мамандардың кеңесіне жүгінгені дұрыс.

Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) білім іздеуші жайлы хадисі де осының маңызын аңғартады. Білім іздеу жолына түскен адам жәннатқа апаратын жолды жеңілдететін ізгі сапарға шыққан болып саналады.

Қорытынды

Білім – адамды биіктететін, санасын оятып, жүрегін ізгілікке бастайтын үлкен нығмет. Ал пайдалы ілім – жеке адамның ғана емес, тұтас қоғамның дамуына қызмет ететін рухани қазына. Сондықтан әрбір мұсылман білім іздеуге, алған ілімін амалға асыруға және оны өзгелерге жеткізуге ұмтылғаны жөн. Білімді дұрыс ниетпен іздеп, сенімді ұстаздардан үйреніп, пайдалы ілімді өмірімізге енгізе білсек, оның берекесі отбасымызға да, қоғамымызға да тиеді.Пайдалы білім – адамның өзін түзейтін, отбасына өнеге болатын, қоғамға пайдасын тигізетін және ақыретіне азық болатын білім.

Алла Тағала баршамызға пайдалы ілім нәсіп етіп, алған білімімізді ізгі амалға айналдыруды және қоғам игілігіне жарата білуді нәсіп етсін!

Ержан Көшкімбай

Мойынқұм ауданының бас имамы