Ислам дінінде сабырдың орны ерекше. Сабыр — қиындыққа үнсіз ғана төзу емес, Алланың тағдырына разы болып, Оның рақымынан үміт үзбей, дұрыс жолдан таймай өмір сүру. Адам баласының бұл дүниедегі өмірі түрлі сынақтардан тұрады. Бірде қуаныш, бірде қайғы, бірде молшылық, бірде таршылық келеді. Осындай сәттердің барлығында мұсылманға қажет ең үлкен қасиеттердің бірі — сабыр.

Құран Кәрімде Алла Тағала сабыр етушілерді ерекше мадақтап, олардың дәрежесі жоғары екенін білдіреді. Сабыр — иманның көрінісі, жүректің беріктігі және Аллаға деген сенімнің белгісі. Алла Тағала: «Ақиқатында, Алла сабыр етушілермен бірге» деген. Бұл — сабырдың қаншалықты ұлы қасиет екенін көрсететін үлкен сүйінші. Адам жалғыз қалғандай сезінсе де, қиындықтың ішінде болса да, сабыр етіп, Аллаға сүйенсе, Алланың жәрдемі оған жақын.

Сабыр араб тіліндегі «сабр» сөзінен шыққан. Оның мағынасы — өзін ұстай білу, төзімділік таныту, асығыстықтан сақтану, қиындық кезінде дұрыс бағыттан айырылмау. Сабыр дегеніміз — еш әрекет жасамай, қол қусырып отыру емес. Сабыр — қиындыққа қарсы дұрыс амал жасау арқылы төзімділік көрсету. Мысалы, адам ауырып қалса, сабыр етеді әрі емделеді. Қаржылық қиындыққа тап болса, сабыр етеді әрі адал еңбек етеді. Біреуден жаман сөз естісе, ашуға берілмей, өзін ұстайды. Бір ісі орындалмай қалса, Алладан үміт үзбейді. Демек, сабыр — әрекетсіздік емес. Сабыр — қиындық кезінде ақыл мен иманды жоғалтпау.

Құран Кәрімде сабыр туралы көптеген жерде айтылады. Алла Тағала мүміндердің түрлі сынақтарға ұшырайтынын ескертіп, сабыр етушілерге сүйінші хабар береді: «Әрине, сендерді аздап қорқынышпен, аштықпен және мал-жандарың әрі өнімдеріңнің кемшілігімен сынаймыз. Сабыр етушілерді сүйіншіле!». Бұл аят бізге өмірдегі қиындықтардың кездейсоқ емес екенін түсіндіреді. Дүниеде адам түрлі сынақтан өтеді. Байлықпен де, жоқшылықпен де, денсаулықпен де, аурумен де сыналуы мүмкін. Ең маңыздысы — сынақ келген кезде адамның қандай күйде қалатыны. Бір адам қиындықта Алланы ұмытады. Екінші адам ашуға беріліп, үмітсіздікке түседі. Ал мүмін адам: «Бұл да Алланың сынағы. Мен сабыр етемін. Алладан жәрдем сұраймын» деп жүрегін бекемдейді. Міне, сабырдың шынайы мәні осында.

Сабырдың түрлері

Ғалымдар сабырды бірнеше түрге бөліп түсіндіреді.

1. Аллаға құлшылық етуде сабыр ету. Намаз оқу, ораза ұстау, Құран оқу, ата-анаға жақсылық жасау сияқты құлшылықтарды тұрақты орындау үшін сабыр қажет. Кейде адам намаз оқуға ерінеді. Кейде нәпсі қиындық тудырады. Кейде таң намазына тұру ауыр болады. Бірақ мұсылман өзінің нәпсісін тәрбиелеп: «Мен мұны Алланың разылығы үшін жасаймын» деп құлшылығын жалғастырады. Бұл — сабыр.

2. Күнәдан тыйылуда сабыр ету. Адамның алдында күнә жасауға мүмкіндік болған кезде өзін тоқтатуы — үлкен сабыр. Ашуланғанда ауыр сөз айтпау, біреудің ақысын жемеу, харамнан аулақ болу, өсек пен жалаға араласпау — бәрі де сабырды қажет етеді. Кейде күнә жасау оңай, ал одан бас тарту қиын болуы мүмкін. Бірақ Алла үшін нәпсісін тыйған адамның бұл сабырының сауабы мол.

3. Қиындыққа сабыр ету. Адам жақынынан айырылуы, ауруға шалдығуы, жұмыстан қиындық көруі, қарызға батуы немесе басқа сынақтарға тап болуы мүмкін. Осындай кезде мұсылманның жүрегі ауырады, көзіне жас келеді. Бұл сабырсыздық емес. Сабыр деген — қайғыны сезбеу емес. Сабыр — қайғының ішінде Аллаға қарсы сөз айтпау, Оның рақымынан күдер үзбеу. Сабыр мен шүкір — мұсылманның екі қанаты. Мүмін адамның өмірі қуаныш пен қиындықтың арасында өтеді. Қуаныш келгенде — шүкір етеді. Қиындық келгенде — сабыр етеді.

Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен игілігі болсын) хадисінде мүмін адамның жағдайы таңғаларлық екені баяндалады: оған қуаныш келсе, шүкір етеді — бұл өзі үшін қайыр; қиындық келсе, сабыр етеді — бұл да өзі үшін қайыр. Демек, мүмін адам үшін әрбір жағдайдың ішінде жақсылық бар. Міне, мұсылманның өмірлік ұстанымы осындай болуы керек. Сабыр — әлсіздік емес. Кей адамдар сабырды әлсіздік деп ойлайды. «Неге қарсы жауап бермеді?», «Неге ашуланбады?» деп сұрайды. Шын мәнінде, ашуға беріліп, біреуді ренжіту оңай. Ал ашуды жеңу — үлкен күш. Күшті адам — әрқашан дауысы қатты адам емес. Күшті адам — өз нәпсісін басқара алатын адам. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен игілігі болсын)   ашуды жеңудің маңызын үйреткен. Адам ашуланған кезде шайтанның азғыруына ермей, өзін ұстай білуі керек. Сондықтан сабырлы адамды әлсіз деп емес, жүрегі мықты адам деп қараған дұрыс.

Сабырдың жемісі

Сабырдың жемісі — Алланың жәрдемі, жүректің тыныштығы және үлкен сауап. Алла Тағала: «Сабыр еткендерге сыйлары есепсіз толық беріледі» деген. Бұл — сабыр етуші үшін үлкен үміт. Адамның көзге көрінбейтін бір тамшы жасы, жүрегіндегі ауыртпалығы, ешкімге айтпай Аллаға жасаған дұғасы — бәрі Алланың алдында белгілі. Кейде адам: «Неге менің дұғам қабыл болмай жатыр?» деп ойлайды. Бірақ мүмін адам асықпайды. Ол Алланың уақытын күтеді. Өйткені Алла адамның қашан неге мұқтаж екенін жақсы біледі.

Сабыр мен дұға

Сабырдың ең үлкен тіректерінің бірі — дұға. Қиындық келгенде адамдарға ғана шағымданбай, ең алдымен Аллаға бет бұру керек. «Уа, Раббым, жүрегіме күш бер. Маған сабыр бер. Бұл сынақтан дұрыс өтуге жәрдем ет. Маған қайырлы жол көрсет» деп дұға ету — мүміннің қаруы. Пайғамбарларымыздың өміріне қарасақ, олардың барлығы түрлі сынақтан өткенін көреміз. Адам баласының ең таңдаулылары болған пайғамбарлар да қиындық көрген. Бірақ олар ешқашан Алланың рақымынан үміт үзбеген.

Яқұб пайғамбардың сабыры

Яқұб пайғамбардың (عليه السلام) өмірінде сабырдың үлкен үлгісі бар. Ол сүйікті ұлы Жүсіптен айырылған кезде қатты қайғырды. Бірақ Аллаға деген үмітін жоғалтпады. Ол: «Енді көркем сабыр етемін» деген мағынаны білдіретін сөз айтты. Бұл жерде біз үлкен сабақ аламыз: сабыр — қайғының жоқтығы емес. Сабыр — қайғының ішінде де Аллаға сенуді жалғастыру.

Аюб пайғамбардың сабыры

Аюб пайғамбар عليه السلام да ауыр сынақтарға ұшырады. Дегенмен ол Раббысына деген сенімін жоғалтпады. Оның өмірі адамдарға: «Сынақ қанша ұзаққа созылса да, Алланы тастама» деген үлкен сабақ береді. Кейде адамның басына келген қиындық бірнеше күнде өтеді. Кейде бірнеше ай немесе жылдарға созылуы мүмкін. Бірақ сынақтың ұзақтығы адамның Алла алдындағы қадірін төмендетпейді. Керісінше, сабыр арқылы адамның дәрежесі көтерілуі мүмкін.

Сабырдың шегі бар ма?

Сабыр деген — адамның әрбір әділетсіздікке көніп, өзін қорғауға болмайды деген сөз емес. Ислам әділеттілікті бұйырады. Егер адамға біреу зиян келтірсе, ол өзінің құқығын заңды әрі дұрыс жолмен қорғауына болады. Сабыр — ашумен, өшпенділікпен, күнәмен жауап бермеу. Яғни: Сабыр + дұрыс әрекет = мұсылманның көркем мінезі. Адам сабыр етіп, сонымен бірге мәселенің шешімін іздеуі керек.

Отбасындағы сабыр

Отбасында да сабырдың маңызы өте зор. Ерлі-зайыптылар бір-бірінің кемшілігіне сабыр етуі керек. Ата-ана баласының тәрбиесінде сабырлы болуы қажет. Балалар ата-анасын құрметтеуге тырысуы керек. Кейде бір ауыз сөз отбасының тыныштығын бұзады. Ал бір ауыз сабырлы сөз үлкен даудың алдын алады. Сондықтан үйде: «Мен қалай жауап берсем, жағдай жақсарады?» деп ойлау өте маңызды. Әсіресе ашумен айтылған сөз кейін өкінішке әкелуі мүмкін.

Саудадағы және жұмыстағы сабыр

Кәсіппен айналысатын адамға да сабыр керек. Бір күні сауда жақсы болуы мүмкін, екінші күні нашар болуы мүмкін. Бірде пайда келеді, бірде шығын болады. Осындай кезде адам адалдықтан айырылмауы керек. Адал еңбек, дұрыс ниет, сабыр және тәуекел — мұсылман кәсіпкерінің маңызды қасиеттері.

Сабыр және тіл

Сабырдың бір белгісі — тілді бақылау. Адам ашуланғанда тіліне ие болса, көптеген күнәнің алдын алады. Өсек, жала, балағат, қарғыс, біреуді кемсіту — адамның өзіне де зиян. Сондықтан ашуланған кезде бірден жауап бермей, тынышталып барып сөйлеген жөн. Кейде «үндемей қалу» — ең үлкен сабыр болуы мүмкін.

Сабыр және уақыт

Қазіргі заманда адамдар бәрінің тез болғанын қалайды. Бірақ өмірдің бәрі бір күнде өзгермейді. Дән бүгін егілсе, ертең ағаш болып кетпейді. Бала бір күнде ер жетпейді. Білім де бір күнде жиналмайды. Үлкен мақсатқа жету үшін уақыт қажет. Сондықтан адам еңбектеніп, нәтижені Алладан күтуі керек.

Сабырдың ең жоғары деңгейі

Сабырдың ең көркем түрі — Алланың тағдырына сеніп, сонымен бірге қолынан келген дұрыс әрекетті жасау. Бұл: «Мен ештеңе істемеймін, тағдырға сенемін» деген сөз емес. Керісінше: «Мен міндетімді орындаймын, адал жолмен әрекет етемін, нәтижесін Аллаға тапсырамын» деген сенім. Мұны тәуекелмен байланыстыруға болады.

Қорытынды

Құрметті бауырлар! Бұл дүниеде ешкім сынақсыз өмір сүрмейді. Байдың да сынағы бар, кедейдің де сынағы бар. Денсаулығы мықты адамның да сынағы бар, науқас адамның да сынағы бар. Әр адамның сынағы әртүрлі. Бірақ барлық сынақтың ішінде бір нәрсе адамды сақтайды. Ол — иман мен сабыр. Қиындық келгенде: «Неге мен?» деп қана емес, «Бұл сынақтан қалай дұрыс өтемін?» деп ойлау керек.

Жүрек қысылғанда — Алланы еске алу керек. Жол жабылғанда — басқа адал жол іздеу керек. Дұға кешіккендей көрінсе — үміт үзбеу керек. Қиындық ұзаққа созылса — сабырды жалғастыру керек. Өйткені Алла сабыр етушілермен бірге. Сондықтан әрбір мұсылман өз жүрегін сабырға тәрбиелеуі керек. Сабыр — бір күнде қалыптасатын қасиет емес. Ол күн сайынғы жаттығумен, дұғамен, ғибадатпен және Аллаға деген сеніммен күшейеді.

Алла Тағала баршамызға көркем сабыр берсін. Қиындықта сабырлы, қуанышта шүкірлі, сынақта берік, жақсылықта тұрақты құлдарынан етсін. Уа, Алла! Жүректерімізге тыныштық, өмірімізге береке, қиындықтарымызға жеңілдік, сынақтарымызға сабыр бер. Иманымызды берік етіп, Өзің разы болатын амалдар жасауымызды нәсіп ет. Әмин!

 Қайыпбай Шылымбетов 

Қордай ауданы, Беріктас ауылы «Мухамедамин» мешіті