Ислам дінінде адамның жасаған әрбір іс-амалы оның сыртқы көрінісіне емес, ең алдымен ішкі мақсатына, яғни ниетіне және ықыласына қарай бағаланады. Ниет пен ықылас – құлшылықтың рухы, амалдың тірегі. Оларсыз жасалған іс бос әурешілікке айналып, Алланың разылығына жеткізбейді. Сондықтан мұсылман адам үшін амалдың қабыл болуы ниет пен ықыластың дұрыстығына тікелей байланысты. Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадисінде: «Расында, амалдар ниетке байланысты. Әр адамға ниет еткеніне қарай беріледі», – деген (Бұхари, Мүслим). Бұл хадис Исламдағы ниет пен ықыластың маңызын айқын көрсетеді.

Ниет – жүрекпен белгілі бір істі Алла разылығы үшін орындауға бекіну. Ниет тілмен айтылудан бұрын жүректе орнығуы тиіс. Себебі Алла Тағала адамның сыртқы бейнесіне емес, жүрегіне қарайды. Құран Кәрімде: «Оларға дінді ықыласпен ұстанып, Аллаға ғана құлшылық ету бұйырылды» (Бәйина сүресі, 5-аят).

Ниет барлық амалдың бастауында тұрады. Намаз оқу, ораза ұстау, садақа беру, білім алу, тіпті күнделікті адал еңбек ету – барлығы ниетке байланысты сауапқа немесе күнәға айналады. Мысалы, адам жұмысын тек дүниелік пайда үшін емес, отбасын адал асырау және қоғамға пайда тигізу мақсатында атқарса, ол да ғибадатқа айналады.

Ықылас – жасалған амалды тек Алланың разылығы үшін орындау, адамдардың мақтауын, атақ-даңқты, дүниелік пайда көздемеу. Ықылас – ниеттің тазалығы.Алла Тағала Құранда: «Біліңдер, шынайы дін – Аллаға ғана тән», – дейді (Зүмәр сүресі, 3-аят).

Ықыластың қарама-қарсы ұғымы – рия (көзбояушылық). Риямен жасалған амал сырттай жақсы көрінгенімен, ақыретте ешқандай пайда бермейді. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Мен сендер үшін ең қатты қорқатын нәрсем – жасырын ширк»,  – деді. Сахабалар: «Ол не?» – деп сұрағанда, «Рия», – деп жауап берген (Ахмад). Демек, ықылассыз амал – рухсыз дене секілді.

Ниет пен ықыластың амалға әсері

Ниет пен ықылас амалдың:

         1.      қабыл болуына;

         2.      сауабының артуына;

         3.      адамның рухани кемелденуіне;

         4.      жүректің тазалануына себеп болады.

Кейде аз ғана амал үлкен сауапқа жеткізсе, кейде көп амал еш пайда бермей қалады. Бұл – ықыласқа байланысты. Шынайы ниетпен берілген бір түйір садақа Алланың алдында үлкен дәрежеге жеткізуі мүмкін. Сахабалар амалдан бұрын ниетке ерекше мән берген. Олар: «Алдымен ниетімізді түзетейік, содан кейін амал жасайық»  – дейтін.

Қазіргі қоғамдағы ниет пен ықыластың маңызы

Бүгінгі қоғамда адамдардың көпшілігі істі көрсету, танылу, әлеуметтік желіде мақталу үшін жасайтын жағдайлар жиі кездеседі. Бұл ықыластың әлсіреуіне алып келеді. Дін насихаты, қайырымдылық, тіпті құлшылықтың өзі кейде атақ үшін жасалуда. Сондықтан әрбір мұсылман амалын жиі тексеріп отыруы, «Мен мұны кім үшін жасап жүрмін?» деп өзіне сұрақ қоюы және жасырын ғибадаттарды көбейтуі қажет. Жасырын жасалған амал ықыластың белгісі болып табылады.

Ықыласты сақтаудың жолдары

Ықыласты сақтау – оңай емес, бірақ мүмкін. Ол үшін:

         1.      Алланың барлық істі көріп тұрғанын ұмытпау;

         2.      Өз нәпсісімен күресу;

         3.      Жасырын ғибадатты көбейту;

         4.      Өлім мен ақыретті жиі еске алу;

         5.      Дұға жасау қажет.

Салиқалы кісілер: «Уа, Алла! Амалымызды ықыласты ет, ықыласымызды қабыл ет» – деп жиі дұға жасаған.

Ниет пен ықылас – әрбір амалдың өзегі, тірегі және рухы. Оларсыз жасалған іс Алланың алдында құнсыз. Ал шынайы ниет пен таза ықыласпен жасалған амал аз болса да, мәңгілік сауапқа жеткізеді.

Әрбір мұсылман өміріндегі барлық ісін Алла разылығы үшін орындауға тырысуы тиіс. Сонда ғана оның құлшылығы да, күнделікті тіршілігі де ғибадатқа айналады.

Алла Тағала баршамызға ниетімізді түзеп, ықыласымызды арттыруды нәсіп етсін. Әмин!

Жамбыл облысы Байзақ ауданы                                                                    Аққия ауылы «Аққия мешітінің» молдасы                                                            Кенбаев Ахмет Жетпісбайұлы