Уақып – ұрпаққа қалдырылған сауапты аманат! Қайырымдылық – адамзат баласын ізгілікке, мейірімділікке және өзара жанашырлыққа үндейтін асыл қасиет. Адамның өзгеге жасаған жақсылығы оның дүниеден өткеннен кейін де жалғасып, сауабы үзілмей жетіп тұратын болса, бұл – ең үлкен рухани олжалардың бірі. Ислам дініндегі осындай игілікті істердің бірі – уақып.

«Қайыр қылсаң, бүтін қыл!» деген халық даналығы кез келген жақсылықты шын ниетпен, толыққанды әрі пайдалы түрде жасауға үндейді. Уақыптың мәні де осында. Яғни адам өзіне тиесілі мүлікті немесе белгілі бір игілікті халықтың қажетіне жаратып, оны ұзақ уақыт бойы қайырымдылық мақсатында пайдалануға береді.

Уақып – бір сәттік көмекпен шектелмейтін, қоғамның рухани және әлеуметтік дамуына қызмет ететін қайырымдылықтың тұрақты түрі. Ол мешіт, медресе, мектеп, аурухана, жол, құдық салу сияқты қоғамдық игіліктерді қолдауға, мұқтаж жандарға көмек көрсетуге және діни-ағартушылық жұмыстарды дамытуға бағытталған.

Уақып – Ислам өркениетінде ғасырлар бойы қалыптасқан қайырымдылық институттарының бірі. Мұсылман адам өзінің дүние-мүлкін Алла разылығы үшін қоғам игілігіне арнау арқылы үздіксіз сауапқа ие болуды көздейді. Исламда садақаның көптеген түрі бар. Бір адам мұқтаж жанға бір реттік көмек береді. Екінші бір адам білім алушыға жәрдемдеседі. Ал уақып жасаған адам өз мүлкін ұзақ мерзімді игілікке айналдырады.

Уақыптың ерекшелігі – оның пайдасы уақыт өте келе жалғаса беруінде. Мысалы, бір адам халыққа қажет нысанды салуға қаражат бөлсе, сол нысаннан адамдар жылдар бойы пайда көреді. Бір адам кітапханаға кітап сыйласа, сол кітаптан білім алған әрбір адамның игілігіне себепкер болады. Бір адам құдық қаздырса, одан пайдаланған әрбір жанның қажеті өтеледі.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) адам дүниеден өткеннен кейін де сауабы жалғасатын амалдардың қатарында «садақа жария», яғни үздіксіз пайда әкелетін садақаны атаған. Демек, уақып – адамның дүниеден өткеннен кейін де сауабы жалғасып тұратын ізгі амалдардың бірі.

Қазақ халқы қайырымдылықты әрқашан жоғары бағалаған. «Жақсылық қылсаң, жасыр», «Жақсылыққа жақсылық – әр адамның ісі, жамандыққа жақсылық – ер адамның ісі» деген нақылдар халқымыздың ізгілікке деген көзқарасын көрсетеді. «Қайыр қылсаң, бүтін қыл» деген сөздің мағынасы да терең. Бұл – жақсылықты жартылай емес, толық әрі нәтижелі түрде жасау дегенді білдіреді.

Кейде адам біреуге бір реттік көмек береді. Бұл да – сауапты іс. Бірақ қайырымдылықтың нәтижесін ұзақ уақытқа жеткізу одан да үлкен игілікке себеп болуы мүмкін. Мысалы, бір отбасыға бір реттік азық-түлік беру – сол күнгі қажеттілігін өтейді. Ал мұқтаж адамға кәсіп бастауға мүмкіндік беру – оның өз күнін өзі көруіне жол ашады. Бір балаға бір рет кітап беру – оның білім алуына себеп болуы мүмкін. Ал тұрақты кітапхана ашу – жүздеген, мыңдаған адамның білім алуына мүмкіндік береді. Міне, уақыптың ерекшелігі осында. Ол бір адамның игілігінен асып, тұтас қоғамға пайда әкелетін қайырымдылық түрі.

Қазақ даласында қайырымдылық пен уақыпқа ұқсас игі дәстүрлер ертеден қалыптасқан. Дін мен дәстүрді қатар ұстанған халқымыз мешіт, медресе, мектеп салуға, шәкірттерді оқытуға, мұқтаж жандарға көмектесуге ерекше мән берген. Ел ішінде ауқатты адамдар өз қаражатына мешіт салдырып, медреселерге қолдау көрсеткен. Кейбір азаматтар жерін, малын немесе басқа да мүлкін қоғамдық қажеттілікке арнаған.

Бұл – халықтың діни сауатын арттыруға және қоғамның рухани дамуына үлкен үлес қосты. Қазақ қоғамындағы «садақа», «асар», «жылу жинау» секілді дәстүрлер де халықтың бір-біріне көмектесу мәдениетін қалыптастырды. Жұрт қиындыққа тап болған адамды жалғыз қалдырмай, қолдан келгенше көмек көрсеткен. Ал уақып осы қайырымдылық мәдениетінің жүйелі әрі ұзақ мерзімді түрі ретінде қарастырылады.

Қайыр қылсаң, бүтін қыл!

Жақсылық жасасаң, жалғасын тапсын!

Алла разылығы үшін берілген дүние – мәңгілік игілікке айналсын!

  Кенбаев Ахмет Жетпісбайұлы

Жамбыл облысы Байзақ ауданы

Аққия ауылы «Аққия» мешітінің имамы