Ислам діні адам баласын дүниеге құл болуға емес, дүниені сауапты істерге құрал етуге шақырады. Адамға берілген мал-мүлік, байлық пен мүмкіндік – сынақ әрі аманат. Сол аманатты пайдаланғаны үшін әрбір пенде қиямет күні жауап береді. Исламда мүлікті Алла жолында жұмсаудың ең көркем, ең берекелі жолдарының бірі – уақып ету.

Уақып – тек қайырымдылық емес, бұл – болашаққа қалдырылған сауапты мұра, өшпейтін із, тоқтамайтын амал. Уақф арқылы адам өз мүлкін халықтың игілігіне айналдырып, дүниеден өткеннен кейін де сауап алып тұрады.

Уақып ұғымы және оның мәні

Уақып сөзі араб тілінде «тоқтату», «бекіту» деген мағынаны білдіреді. Шариғаттағы мағынасы – белгілі бір мүлікті Алла разылығы үшін қоғамның немесе мұқтаж жандардың игілігіне арнап, оның өзін емес, пайдасын үздіксіз қолдануға беру.

Уақыпқа берілген мүлік сатылмайды, мұраға қалдырылмайды, жекеменшікке айналмайды. Ол – Алла жолына арналатын тұрақты садақа. Сондықтан уақф – садақа жәрияның нақты көрінісі.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Адам баласы қайтыс болғанда оның барлық амалы тоқтайды, тек үш нәрседен басқа: үздіксіз садақа, пайдалы ілім және дұға жасайтын салиқалы ұрпақ» (Муслим).

Ғалымдар бұл хадистегі «үздіксіз садақаны» уақыппен тікелей байланыстырған. Уақыптың Құран мен сүннеттегі орны Құран Кәрімде Алла Тағала мал-мүлікті Өзінің жолында жұмсауға жиі үндейді: «Өздерің жақсы көрген нәрселеріңнен Алла жолында жұмсамайынша, ізгілікке жете алмайсыңдар» (Әли Имран сүресі, 92-аят).

Бұл аятта шынайы иманның белгісі – малға деген сүйіспеншілікті Алла разылығы үшін құрбан ету екені көрсетілген. Уақып – осы аяттың амалдағы көрінісі. Сахабалар дәуірінде уақф кеңінен тарады. Омар ибн Хаттаб (Алла оған разы болсын) Хайбардағы ең құнды жерін уақып еткенде, Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) оған: «Оның өзін сатпа, сыйлама, мұраға қалдырма. Тек пайдасын Алла жолында жұмса» – деп кеңес берген. Бұл – ислам тарихындағы алғашқы уақып үлгілерінің бірі.

Уақыптың сауабы және артықшылығы

Уақыптың ең үлкен ерекшелігі – сауабының үздіксіз болуында. Адам тірі кезінде бір рет уақып еткен ісі үшін өмір бойы ғана емес, қайтыс болғаннан кейін де сауап алып тұрады.

Мысалы:

         1.      Уақып арқылы салынған мешітте оқылған әр намаз,

         2.      Медреседе оқыған әр шәкірт,

         3.      Құдықтан ішілген әр тамшы су,

         4.      Жетім-жесір көрген әр жақсылық және т.б. барлығы уақып иесінің амал дәптеріне жазыла береді.

Бұл – сауаптың ең тиімді, ең ұзақ жолы. Өмірі қысқа адам үшін сауапты ұзартудың үлкен мүмкіндігі.

Уақыптың қоғамдағы рөлі

Уақып – жеке адамның ғана емес, қоғамның дамуына қызмет ететін жүйе. Ислам өркениетінің гүлденуінде уақыптың орны ерекше болды. Тарихта:

         1.      Мешіттер,

         2.      Медреселер,

         3.      Ауруханалар,

         4.      Кітапханалар,

         5.      Жолдар,

         6.      Қонақ үйлер,

         7.      Жетімханалар уақып арқылы салынған.

Бұл мекемелер халыққа тегін немесе жеңіл түрде қызмет көрсетіп, қоғамда әділет пен теңдікті сақтауға үлес қосты. Уақып – бай мен кедейдің арасындағы алшақтықты азайтатын құрал.

Бүгінгі күндегі уақыптың маңызы

Қазіргі қоғамда уақыптың қажеттілігі бұрынғыдан да арта түсті. Білім, тәрбие, дін қызметі, әлеуметтік қолдау – барлығы тұрақты қаржылық негізді қажет етеді. Уақып – осы тұрақтылықтың кепілі.

Бүгінде уақып:

         1.      Діни білім беру,

         2.      Жастар тәрбиесі,

         3.      Әлеуметтік әлсіз топтарға көмек,

         4.      Рухани құндылықтарды сақтау сияқты салаларда үлкен рөл атқара алады.

Аз ғана мүлікпен жасалған уақып та, шынайы ниет болса, үлкен игілікке себеп болуы мүмкін.

Уақып – ақыретке дайындық

Мүлік – өткінші, ал сауап – мәңгі. Адам дүниеден кетерінде өзімен бірге ешнәрсе алып кетпейді, тек амалын ғана алып барады. Уақып – сол амалдардың ішіндегі ең салмақтыларының бірі.

Ақылды мүмін мүлкін тек жинап қоймайды, оны Алла жолында мәнді етеді, артында сауапты із қалдыруға тырысады. Мүлікті уақып ету – байларға ғана емес, әрбір мүмкіндігі бар мұсылманға арналған амал. Бұл – иманның белгісі, жүректің жомарттығы, ақыретке деген көрегендік. Бір уақып – мыңдаған дұғаға себеп болуы мүмкін. Бір игі іс – ұрпаққа үлгі болуы мүмкін.

Алла Тағала баршамызға малымызды да, ниетімізді де тазалап, уақып секілді сауапты істерге үлес қосуды нәсіп етсін!

Алашбаев Досмырза Махамбеталиұлы

Жамбыл облысы Байзақ ауданы

Диқан ауылы «Диқан» мешітінің молдасы